Prūsiska Rāmawas Uniwersitāti

En 2013 m. Steffens Kessleris (Greifswalds) be Steffens Mōsmans (Mančesteris) en latīniskasmu Pāulis Wenecijīnas traktātu Logica parva aupallusis be preistatinnusis zinānikamans nawwan prūsiskan nōpeisan, peisātan en 1440 m.

Miksis Petrus Wickerau aupeisāwuns traktātas āupeisan en Krētai en 1440 m.

Ānkstais stan prūsiskan nōpeisan mazēi preipeisātun prūss Pēteris Turnaws (iz Talkemītan en Wārmai), kawīds bēi en Krētai en 1422 m. be aupeisāwuns stan traktātan pirzdau stan Petrun Wickerau.

Kaddan gi Kessleris be Mōsmans bandāi eīskintun be talkautun stan tekstan kāigi leītawiskan, be panzdau ... Skaitātun tālis]]> Glabbis

Prūsiska Rāmawas Uniwersitāti

En 2013 m. Steffens Kessleris (Greifswalds) be Steffens Mōsmans (Mančesteris) en latīniskasmu Pāulis Wenecijīnas traktātu Logica parva aupallusis be preistatinnusis zinānikamans nawwan prūsiskan nōpeisan, peisātan en 1440 m.

Miksis Petrus Wickerau aupeisāwuns traktātas āupeisan en Krētai en 1440 m.

Ānkstais stan prūsiskan nōpeisan mazēi preipeisātun prūss Pēteris Turnaws (iz Talkemītan en Wārmai), kawīds bēi en Krētai en 1422 m. be aupeisāwuns stan traktātan pirzdau stan Petrun Wickerau.

Kaddan gi Kessleris be Mōsmans bandāi eīskintun be talkautun stan tekstan kāigi leītawiskan, be panzdau Lemeškins ermēriwuns plattun kōntekstan, adder reālai ni mazēi rekōnstruitun stan tekstan beggi ka tāns ermēriwuns, sta entikriskai ermēritan, stesse pagan Glabbis iz Prūsiskan Rāmawas Uniwersitātin nadāi swāise tekstas interpretācijan. Glabbjas kakīnsli: paprestun ka en tekstu ast jāu naturālai widātan per tēntiskan prūsiskas billas tērpautajan be nika nawwan ni ermēritwei.

1. Ōrigināls teksts:

Atonaige maian meilan am ne wede maian

wargan // Thaure ne ſtonais po picvſſen

abdolenai galei ragai / Stonais po leipen zaidiantȇ

acha peda bete medde /

1. Tēntiskan prūsiskan / Modern Prussian:

1. Etnīka majjan mīlan,                     / Stānjais majjan mīlan
2. men ni wedda majjan wārgan.
3. Tāure, ni stānjais pa Pikullan     / Tāure, ni stānjais pa pjāusin
4. ebdelīntjai gallai raggai!
5. Stānjais pa līpan zēidjantjai
6. ikāi pēda bitti meddu!

1. Word-by-word translation:

1. Etnīka majjan mīlan, / Stānjais majjan mīlan,

Отошла моя любовь     / Стань моей любовью,

Praėjo mano meilė          / Tapk mano meile,

My love passed                / Become my love,

2. men ni wedda majjan wārgan. / as ni waīda majjan wārgan.

меня не ведёт  моё   зло (злость).  /  я не знаю моё зло (мою злость)

manęs neveda mano blogis (pyktis). /  nežinau mano blogio (pykčio)

my evil (fury) doesn’t lead me            /   I don’t know my evil (fury)

3. Tāure, ni stānjais pa pikullan / pa pjāusin

Тур,   не стань    по  чёрту (/под чёртом, сосной)

Taure, netapk (/nestok) po Velniu / pušim

O aurochs, don’t become (don’t stay / stand) under (along) the devil / pine tree

4. ebdelīntjai gallai raggai!

обделяющие на смерть рога

apdalijantys   mirčiai  ragai

horns doomimg to death

5. Stānjais pa līpan zēidjantjai

Стань   по липе играя (строя)

Tapk (/stok) po liepą (liepa) žaidžiant (žiedžiant)

Become (stay/stand) a playing one (building one) under (along) a linden tree

6. ikāi pēda bitti meddu!

как несёт пчела мёд

kaip neša bitė medų

like a bee caries a honey!

1. Approximate translation:

1 sīntaksisks līgmens:

*Прошла моя любовь, [но] моё зло (/злость) не завладело мной.

Тур, не становись рогами, обрекающими на смерть под [воздействием] чёрта!

Стань играющим (строящим) под [воздействием] липы как несёт пчела мёд!

*Praėjo mano meilė, [bet] mano blogis (pyktis) manęs neapėmė/neužvaldė/nebeveda.

Taure, velnio veikiamas netapk mirties ragais!

Po liepos [galia/galybe] tapk žaidžiančiu (statančiu/kuriančiu) kaip nešanti medų bitė!

*My love is gone [but] it didn’t make me furious (evil).

O aurochs, don’t become horns of death under [the influence] of the devil!

Become a creating one/playful one under [the influence] of a linden tree like the bee that carries the honey!

* – 2 wariānti:

“become my love, my evil doesn’t lead me”

2 sīntaksisks līgmens:

*My love is gone [but] it didn’t make me furious (evil).

O aurochs, don’t stay/stand under the devil (/pine tree) dooming **horns to death!

Stay/stand under of a linden tree creating /(blooming / playing) like the bee that carries the honey!

* – “stay my love, my evil doesn’t lead me”

**- if it were “raggans”

1. Delli komentārai ezze wīrdans, kawīdai ni ast pastippai eiskwāi:

Galwas kakīnsli dirītun ka skaitāntjai izēit naturālai paprestun per tēntiskan Prūsiskas Billas tērpautajan. Be galwas prōbleman per Lemeškinan ast: tāns ni tērpauja prūsiskan billan, stesse paggan tāns ermēri fantastiskans wariāntins. Tāns enlaukīwuns dwāi prūsiskans pawīstins – “Atonaige” be “Kaīls rikīs, tū ni jāu labban assei tēwelis…”. Prei abbans nōpeisans tāns ermēriwuns plattun folklōriskan kōntekstan, adder sēn stan kōntekstan tenesmu tēt īr ni izpalla etteikātun neggi pirman, neggi āntran nōpeisān. Ni ast eīsku pēr ka imtun kōntekstan, ik sta ni pagalba?

1.

Atonaige. (?) immuns ato- kāigi prefiksan et-: “et- & nīktwei”. Mazzi būtwei en prūsisku ānkstais bēi dīgi werban sen kittan wōkalisman etnaiktwei, tēnti turrimai tēr kauzatīwan naikīntun. Palīnka prasīsenis kawīda turīlai būtwei werbas etnīktwei zentlisnā. Teinū as immuns zentlisnan “iznīktwei”, adder ik mēritwei pa mōdelan “giwītwei-etgiwītwei” mazibūt etnīktwei turēi emprīkiskan zentlisnan – “segītun tēt, kāi ni nīklai”? En šismu kōntekstu būlai: “mīlan, kawīdan jāu bēi nigīwan, etkūmps pastāi gīwan”. Tēt arwi mazīlai būtwei beggi tekstas prāts ast stawīds: ni prawerru aulaūtwei, adder etskītwei be giwītwei.

Lemeškins nadāi widātun en wīrdu “atonaige” wīrdan “stānjais”. Ikāigi Wickerau mazēi mēritwei, kāi sta ast madla per Adōnajan. Stesse paggan tāns peisāits stwi a- en deīktu s-. Sta mazīlai būtwei. Adder tēt preslē ni ast labā, beggi tēt āntran werban (wedda) dīgi turīlai būtwei en imperatīwu.

“Stānjais majjan mīlan, men ni wedda majjan wārgan” – sta būlai brendu paprestun.

1) “become my love, my evil doesn’t lead me”

2) “stay my love, my evil doesn’t lead me”

Subs Lemeškins nadāi pastippai fantastiskan wersijan:

“stānjais pa zallawas garrju mīlai, beggi zallawas garrjan ni wedda en wārgan” !!!

Stwi “majjan” tāns papresta kāigi “zallawas garrjan”, ka ast pastippai absurdan.

2.

wede – mazīlai dīgi būtwei waīda (waīstun). Autōrs mazēi ni izbilītun stwi diftōngan -aī-, adder kirdītun din kāigi ē.

3.

Thaure – “tāurs”, wōkatiws.

ſtonais – “stātwei /pastātwei”, imperatīws, 2 sg.

Mennei perwaidinnas, kāi šī kōnstrukcija sen “stānjais” dāst mazīngiskan paprestun stan tekstan na dwāi preslis līgmenins (sen sīntaksiskan spīlin):

1) stānjais raggai “become horns!”

2) stānjais pa “stay/stand under…!”

po picvſſen – pa Pikullan, Pikuls. Aupeisātajas Wickerau blānda, ss en deīktu ll. Ezze konstrukcijan be preslin, stwi mazīngi mēritwei ezze līnkjan ikāigi “ēitwei pa pintin, pa pikullan”, “skrāistwei pa līpan”; dīgi ezze “pa” kāigi “pa prātin”. Adder prō stan waidīnta endelinsnā – pikullas, panzdau līpas.

Lemeškins nadāi paprestun sta kāigi “pa pjāusin” be sta ast labs prāts, adder semāntiskai “pa pikullan” be “pa pjāusin“, perwaidinnas, būlai spārts palīgu – chtōniskas endēlinsnas prāts.

4.

abdolenai – (?) immuns “eb & delītun”, tēntisks particīps, pa stan lōgikin, kāi pa “pa līpan” ēit tēntisks particīps.

Adder na āntran līgmenin, sta mazīngi paprestun kāigi adwerban.

galei – immuns kāigi dātiws ezze “gals”, tēr stwi ast dialektiska fōrmi “galla”. LKŽ dīgi turri genniskas gēnerjas “gallas” fōrmin – gala.

5.

zaidiantȇ – (?) anga turēimai palīgun wīrdan “zāistun” kāigi en leītawiskasmu (žaisti) anga stwi ast “zēistun“. Ik ānkstais turēimai abbans wīrdans, stwi mazīlai būtwei spīli stēisan zentlisnan. Tēt dīgi stwi mazīngi turītun en galwai mazīngiskan, kāi en šismu dialektu šis wīrds dālai asociācijan sen leīt. žydintis “kweitānts”.

6.

acha – (?) immuns “ikāi” kāigi “ikāigi” beggi stwi iz kōntekstan ast akiwīstan, kāi ast palīginsenis.

peda – pēda, pēstun, sg 3.

1. Interpretācija.

En tekstu galwas prāts pastāi gruntints na ōpozīcijan: wārgan-mīlan, tāurs-bitti, pikuls (pjausē)-līpa. Lemeškins nadāi stwi widātun folklōriskan tekstan (ebklantīsenjan), adder mennei perwaidinnas, kāi šis teksts tūls palīgus autōriskai poēzijai (ni ast ni aīns ebklantīsenis sen palīgun mōdelan, kāigi kwaitīlai turītun Lemeškins).

Pēteris Turnaws studīwuns lōgikin en Prāgai. Tāns mazēi stwi tērpautun ainuntkawīdan lōgikis izbilīsnan. Na prūsiskan tradīciskan gruntan tāns mazēi tikīntun kliptinnin “alkēmiskan” tekstan (en Prāgai bēi alkēmiska mōdi) ezze transfōrmācijan. Alkēmijas kakīnsli ast naseīljas transmutācija. Stwi galwas erōjs turri praēitwei Tāuras stādijan, sēitan sen pikullas /pjāusis endēlinsnan be aulaūtwei, kāi mazīlai etskītwei be tēt transfōrmītun si en Bittin. Praēisenis iz Zemmis elemēntan en Winnas elemēntan. Līpa (līpas kweitasnā) be meddu mazēi būtwei kāigi folklōriska Izwanginewīngiskas izbilisnā, paligī alkēmiskasmu aūsu (alkēmenikai mazzi perwartīntun wissan metallan en aūsan). Be subba Bitti ast dabbas “alkēmeniks”. Tenā perwartinna kwēitjas nektaran en meddu. Stesse paggan stwi būlai swarewīngi seisnā (anga asōciācija) sen līpas kweitāsnan (zaidiantȇ / žydėti). Tēt dīgi Bitti tikinna waskan be zēidja sen tennan kārjans, kawīdai turri izwanginewīngin fōrmin. S.a. Zēidja “builds” / *Zāidja “plays” jāu stas, kas aulaūja be praēit en kittan līgmenin – Bittis līgmenin.

Kittapausiskai ast interessanti kelli tūlan stwi mazēi endēlintun reāls līpas kults, kawīds en XV mts. en Prūsai dabber bēi drūkts? Tēt dīgi reāls tāuras apperausnas kults (pa pjāusei)? Ezze apperausnan stēisan tāuran pa pjāusei nika ni ast waīstan iz krōnikins. Pastippai kitawīda pawīsts ast tāuras / zambras medjāni. Mazibūt Turnaws turēi en galwai kurwas apperausnan ka arwiskai preipalla en debīkans swentikans.

Kursis Heinriks Makss Detzkāits gimma en lapkrūtjas 29 d., 1933 m., mazīngi gērdautun en Kāpamans (arwiskai sta preipalla en Kursjan marrjai), pirzdau Swētas Karjaūsnan tāns buwinna en Kāpamans, kwēi bilāi kursiskai, tenesse prawāraisjai dīgi bēi kursjai be bilāi kursiskai. Stwi ast waitjāsenjas delīkai.

Twānkstas Prūsa. Kāigi wārai stas auīmsenis pastāi auīmts? Pirzdau 20 mettans? Detzkāits. Tēt… stas auīmsenis, sta māise tāws perjāja prēi ... Skaitātun tālis]]> Waitjāsnis sen kursjan Ēnrikan Maksan Deckāitan (miksiskai Heinrich Max Detzkeit) audāi si en 2005 m. Sallawas 4 d. pra Twānkstas Prūsas pēran: Glabbjan, Rāmanan, Karjaūsnan, Medenīkan.

Kursis Heinriks Makss Detzkāits gimma en lapkrūtjas 29 d., 1933 m., mazīngi gērdautun en Kāpamans (arwiskai sta preipalla en Kursjan marrjai), pirzdau Swētas Karjaūsnan tāns buwinna en Kāpamans, kwēi bilāi kursiskai, tenesse prawāraisjai dīgi bēi kursjai be bilāi kursiskai. Stwi ast waitjāsenjas delīkai.

Twānkstas Prūsa. Kāigi wārai stas auīmsenis pastāi auīmts? Pirzdau 20 mettans?
Detzkāits. Tēt… stas auīmsenis, sta māise tāws perjāja prēi men, prēi men perjāja, staddan dabber Kunnegsgarbas skrits bēi auwertā!
P. Iz Mikskātautan?
D. Iz Mikskātautan tāns perjāja, jā. [..]
P. Anga etminijja si kawīdan mettan?
D. Nū sta ast zūrgi 1971 m.
P. En 1971 m.? Sta ast tāws mazīwuns perjātwei stwi, en auwertan skrittin?
D. Tāns gaūwa preiwērpsenjan tēr ērgi Wilnin, en Wilnei as turēi tennan ebtiktun, tenesmu pawaidinnusis maršrūtan, sen ka jātwen stwen-etwārtai.
P. Kāigi waitjāi sen tāwan? Sen kawīdan billan?
D. As? Būm-būm! [smejja si] Druwēiti anga ni druwēiti, as ni mazēi waitjātwei sen tāwan, as izmīrsa swāise billan, dīnkun māise sestrīkai, nū tenā [buwinnusi] kwēi Panemuni, stwi Tilzi ast na kittan krāntan, turbūt waīdatei? Stwi tenā sawaītin buwinnusi prēi men, mes sēn tennan… tenā kāigi talki bēi.
P. Iz kawīdan billan tenā talkau — iz kursiskan anga miksiskan?
D. Nī, iz miksiskan, tēr miksiskan. Tenā ni makēi kursiskai.
P. Adder twāise tāws?
D. Nū tāws, tāns dīgi izmīrsa kursiskan. Miksiskai tenā talka mennei [..] tēr miksiskai, adder kursiskan… ainuntkawīdans wīrdans, ik kwaitēitei painteressitwei as jūmans… [laukijja en papīramans]

Р. Staddan bāndamai [waitjātwei] rindewīngi ezze wissan… Izēit, kāi tū assei bilīts Ēnriks Makss Deckāits? Kaddan tū gimma?
D. As? En 1933 m. lapkrūtjas 29 d.,  Stwi En lapkrūtjas 29 d. mennei bēi 72 mettans wāran.
P. Ebkaīlinimai! Adder kwēi gimma?
D. Dīnkun! Gimma? Dēiwe, as pat pragūbusin rēizan jāu gērbuns. Teinū sta ast Leītawiska SSR. As ni waīda, anga en Kāpamans, anga en Rusnai, Šilutas regiōni, Mēmelis skrits. Adder pa waitjāsenjans, pa annis [waitjāsenjans] stwen, stwen-stwi, nū empēreniskai, mmm… māti bēi stwen prei tētjan, en Kāpamans, nū kaddan kēsms pergūbi zentli, tētis wezzi tennan sen laīwan, staddan bēi dabber burrjas… nū, zentli ērgi Rusnan ni pawezzi di…
P. Wa kāigi!
D. Nū māti, zentli, gaminna…
P. Na wudan?
D. Ni na wundan, na laīwan, māise dēiwe! [smejja si]
P. Kāigi tikrōmisks kursininks!
D. Adder tēt, tēt peisāi di wissan, stwi gīmsenis, as mazzi passan waidīntun, madli: Mēmelis skrits, Šilutas regiōni, kaīms Rusna, madli [waidinna], kliptāi ni ast.
P. Hm, kaīms Rusna. Dabber ast bilītan Heidekrug?
D. Heidekrug — ast Šilutė. Adder Rusna ast “Rusna”. Be prēi wīrdan, nū stwi ni papeisātan, paprestitei, Rusna — sta ast en kitsmu pāusu, adder prāktiskai “Atmatt”, pra Mēmelin — en kitsmu pāusu. Stwen bēi gelzaīnan tiltan.
P. Sta ast appi padelijja dwāi kāimans, Mēmelis dēlta — Atmate be…
D. Atmata be Rusna.
P. Adder ka bilāi wāraisjai — iskwendau tenēi, subbai tenēi gi ni ast iz Rusnan?
D. Jā… Ni! Nū māise tāws, tāws māise, tāns ast krāujaskan, iz Kāpans… Nū tāns kāigi, aupalluns mērgan kawīdan aupalla, be ainuntkwei ka nika, nū aupalluns en stessei, en Rusnai, wa tāns prajāja en Rusnan.
P. Gērbais ezze swāise wāraisjans. Kas tenēi ast, ka tenēi ast, ka segīwusis, kāigi tenēi ast bilītāi?
D. Nū kāigi, kāigi… Māti ast bilītā — Emma. Ik as ni blandāi si, tenā [gimma] en 4 mettan [1904 m.], adder tāws [gimma] en 2 mettan [1902]. Nū stwi… [tenēi] turēi būrwalkan. Kāigi as etminijja si, mes turēimai 4 klentins, as wāida stan tikriskai, dwāi arwāikans, as waīda. Nu turēi būrwalkan.
P. Ni enminijja tū mātis sēimisemnin, pirzdau pattiniskan?
D. Mērgas [sēimisemens] ast Berint. Kasse paggan as ni enminijja? Berint!
P. Adder tenā subba ast iskwendau, ni waīda, iz Rusnan?
D. Istwendau gi, iz Rusnan. Prei wīrdan be en Atmat buwinna, adder brāti, mes gūbimai prei wāisjans, dēiwa māise, kasse paggan as ni etminijja si, stan as etminijja si labbai, brāti bēi — Walters Berints, sta ast tenesses brāti.
P. Adder kāigi tētis bēi bilīts?
D. Tētis? Mikkels. Mikkels Deckaits.
P. Stas tētis, kawīds iz Kāpans, kawīds en Preīlai buwinna?
D. Jā, jā. Mikkels, Mikkels Deckaits.
P. Astis ast stawīda, kāi aīns mīksisks lāisks ast, kwei wisāi buwīntajai stēisan Kāpan ast nagīrbautāi, be stwen ast Deckaitai, iz sklaitawīdiskans kāimans. Iz Preīlan, Niddan, Pērwalkan.
D. “Vom ho?” Perwalk Deckait, as nika ni waīda.
P. Sta wisāi ast twāise gintus?
D. Nu mazīngi kāi tenēi bēi gintus, ik stwen papeisātan, zentli mazīngi, beggi.. māise tētis, jā, teinū tāns ast enkāpts en Gillijai, en 1954m. tāns aulaūwa, bēi 84 mettans wāran.
P. Kāigi tāns palāika be nikwēi ni izjāwuns?
D. Tēt wīditei, sta ast ilgs gērbsenis. Sta wissan bēi tēt, ik wissan gērbtun, pikuls waīda, as ni wīrst sātawuns mazgenans.
P. Adder tū pa biskin, mazīngi ka nika wīrst etminīwuns si.
D. Nū kāigi, pa karjāusnan mes pajājamai ērgi Krāntan, mes pastāi ewakuitāi. Tētiks māise ni kwaitīwuns jātwei, ni kwaitīwuns, etspīri kāigi kurwiks, kāigi as! As asma tenesmu palīgus! [smejja si] Nū bēi grāudu, dēiwe, adder sklāit [tāns] zēidi, zēidi, mazīngi gērdautun kāi ni pazēidi, adder karjausnā kūmpinusi stan wissan…
P. Adder tētis bēi aīns?
D. Kasse paggan, sen [māise] annin, māsa bēi, nū dukti — Berta, be prēi wīrdan stwen, ik jūs tēt — en Preīlai Marija Deckaits ast enkāptā.
P. Izēit, kāi wisāi twāise gintus buwinnusis en Kāpamans?
D. Jā!
P. Adder kwēi? Tēr en Preilai anga dabber ainuntkwei?
D. Nū en Preīlai, nū kāigi mes pa karjāusnan bēimai en Niddai, adder panzdau praskīwusis en Rusnan, stwen izgūbi, nū empēreniskai ni waīda… Aws pergūbi iz pergabsnan, nū paprettamai buwīntwei en Niddai. Izpretīngi, mes mazīlimai paliktwei, as ni waīda stan astin, tenēi ast eraūgusis zmānes, tenēi kasse paggan? kasse paggan?.. kasse paggan izjāwusis, nū prajāwusis en Rusnan, en stan kōlkozan “Telmans”, teinū etminijja si, nu stwen dēlai… adder aws bēi stawīds, as ni waīda, ka tāns turīwuns — ni kwei en ainsmu deīktu tāns ni dēlai tūls nikāi mettan.
P. Tāns dīgi zukkau?
D. Jā, [tāns] bēi zukkauniks. As burrau sen tennan.
P. Kāigi stan laīwan bēi bilītan, tennan turīwuns emnin, [anga tū] etminijja si?

P. Kāigi stāi laiwāi, laiwāi sen burrins ast bilītāi?
D. Kans. Miksiskai — Kahn, Kantel-Kahn. Līkuta aldī — Hant-kahn, sta ast kantel-kahn.
P. Izēit, kāi en Kāpamans [zmānes] bilāi sen dwāi billans: miksiskai be kursiskai?
D. Mes sirzdau sin, sirzdau sin, eīsku kursiskai bilīwusis. En skūlei as gūbi miksiskai, en skūli miksiskai bilīwuns, tēt sen dwāi billans [smejja si].
P. Buttai sen wāraisjans, sen tāwan kursiskai waitjāi?
D. Sen tāwan, nī — tēr miksiskai.
P. Kursiskan kwēi [tū] izmakinna si, prei tētjan?
D. Kursiskan as tēr prei tētjan.
P. Kwēi tūls kērdan izlaīdi en malnīkistai: prei wāraisjans anga prei tētjan? Anga [tū] etminijja si, kāigi bēi en malnīkistai — sta prawerēi per marrjan [burrautwei]?
D. [smejja si] Izpretīngi!
P. Be kas wezzi?
D. Tētiks! Sen āldjan — Alt-Boot, stawīda bēi — alt-bot, sen tennan walns [zukkautun] angurjans, ast bilītan alt-bot.
P. Anga [tū] waīda wīrdan “Valt”?
D. Ka?
P. Nū ik tū bilāi kāi stawīdan laīwan ast bilītan Kans, kuren-kan mazzi būtwei, adder “valt” — ni etiminijja stawīdan wīrdan? [waidinnimai iljustrācijan], stwi stan laīwan ast.
D. Hm, das ist Hautel-kahn!
P. Stwen papeisātan dīgi krusiskai, be talkausnā miksiskai, be kursiskai papeisātan “valt” — kāigi “l” bēi dīrzalan anga minkstan?
D. Nū stan as ni waīda, wīrikai, ni mazzi etminītun si… As waīda miksiskai Hautel-kahn, nū tikrōmiskai, tikriskai tēt, kas tēt glaubāwuns?
P. Stwi ast stawīds kursiskas billas wirdeīns…
D. Adder mazzi būtwei.. ni Hautel-kahn — Valt, nu tikrōmiskai, tēt tennan ast bilītan, hm…
P. Nū kaddan [tū] wīrst etminīwuns si, panzdau ik ka, kāigi [tū] wīrst etminīwuns si, tēt bilāis.
D. Ha-ha, izrēizan tēt be ni etminītun si! Kaddan tū bēi stwi panzdauman rēizan, as panzdau wissan naktin lanzēi na laztan tēt, be ka nika etminijja si, etminijja si, ainuntkawīdans wīrdans stwi. Nū [as] waīda stan, nū… Zuvirapyč! Anga waīdatei kas ast Zuvirapyč?
P. Ka sta ast?
D. Ni waīda tū, nū ik jūs enlaukijjitei? Teinū [as] wīrst prasīwuns!
P. Teinū [mes] wīrstmai dirīwusis en lāisku…
D. Zuvirapyč, zuvi — rapač.
P. Ainuntkawīds zuks…
D. Jā! Zuks be bulwis [smejja si], tēt?
P. Tēt stwen entikriskai stawīdan ni ast, pirmas delīks ast sēitan sen zukkan — zuvis.
D. Sta zuvirapyč — stan wisaddan zukkaunikai aubīrga, sta kāigi teinū aubīrgimai zuppin iz zukkans, adder tenēi aubīrgi zuvyrapyč, bulwins be zukkans lazinna di, kāigi gērdautun… sta ast kāigi mēnsa sen bulwins, tēt tenēi tēr sen bulwins — zuvyrapyč.

Detzkāitas auīmsenis. Nūse dēinas

P. Adder [tū] etminijja kāigi [ast kursiskai] “geīts”?
D. Geīts? Majz!
P. Majz — geīts, jā, jā, tēt stwi zentli, kāi tu etminijja!
D. … Naz!
P. Naz ast pēilis. Adder “buttan” etminijja kāigi?
D. Nam!
P. Na tēt be ast, nam, names. Adder [tū] bilāi, kāi nika ni etminijja! Wissan etminijja labbai.
D. Tēt as bilāi, kāi kaddan jūs, wīrikai, bēitei — as naktin wiss sindēi, etminijja si, etminijja si: naz, man-ai stwen… stwi [as] izmīrsa, izmīrsa…

D. Sta ast mennei eīsku, adder ka nika — ni, adder prei wīrdan bēitei prei Jōkaitan?
P. Mes tēt ni beimai prēi tennan. Adder kwēi tāns buwinna?
D. Adder stan rēizan jūs ni gērbitei, Heinz Jokait.
P. Anga [tū] minijja, kaddan mes perjāwusis, kaddan as [Ramāns] be zmānes iz Lattawan, tenēi waīda stan Jōkaitan, adder tūls [tenēi] ni perjāja [prēi tennan]. Adder kas sta ast?
D. Nū, wārs zukenīks, dēiwe māise, emēpri, mazīngi gērdautun, en skūlei begāimai, en Prēilai.
P. Tāns buwinna stwen ērgi stan kēsman?
D. Nu mazīngi, ik tāns ni aulaūwuns, staddan mazīngi… Fritz izjāja en Mikskātautan, stan as waīda.
P. Fritz, kāigi ast tenesse sēimisemmens?
D. Jōkaits. Sta ast tenesse brāti, wāraisis brāti.
P. Adder etminijja tū stwen dabber ezze malnīkistai, kas izjāja en kītan respūblikan, mēstan, tāutan?
D. Wōi, nū tenēi wisāi izjāja en Mikskātautan! Wa ast stawīdai: Bastūks, Jōkaitis, Gubīlis, stawīdai ast. Adder tenēi… nū tenēi jāu bēi warāi, adder panzdau tenēi wisāi dīwai izjāja en Mikskātautan be, sirzdau kittan, Kubīlis pastāi tengīntan en Sibērijan, stwen [tāns] dēlai zūrgi mettan anga dwāi.
P. Stan preslin [tāns] pastāi tengīntan anga subs izjāja?
D. Pazndau Bastūks, panzdau dīgi bēi, nū adder tēt pazndau tenēi kāimawartinna si wisāi, wisāi tenēi dōkumentans padāi, be en Mikskātautan.
P. Adder sen malnīkans, sen swāise skūlis ginnins kāigi tū waitjāi? Kursiskai anga miksiskai?
D. Kursiskai, sirzdau sin tēt, tēr skūli bēi miksiskan.
P. Be bilā stwen bēi miksiska?
D. Jā. Adder tēt, surzdau sin tēr kursiskai.

P. Kawīda bēi skūli, stwen gūbi be leītawjai, be kursjai, be miksjai?
D. Nu kasse paggan, mes [gūbimai] iz aīnan kāiman, kursjai gūbi, miksjai, nū ka leītawjai — staddan Leītawa ni bēi.
P. Staddan leītawjai ni bēi stwen?
D. Ni, ni… tēr miksjai be kursjai, prūsai.
P. Empēreniskai [tū] nikaddan ni kirdēi ezze leītawjans en Kāpamans?
D. Ainuntkāigi as ni etmenijja. Leītawiskan, leītawiskan as tēr pa karjāusnan. Pa karjāusnan be stwi, waīditei, stwen bei stawīda maisnā be wisāi bijāi mazīngi as stwi ni būlai be tētis ni būlai, nū — nu wisāi ka nika… as ni waīda stwen… engraudijja… be zentli, wisāi immi ebzentlisenjans — mes asmai leītawjai. Tēt ebzentlisenjans immi di.
P. Kāi paliklai?
D. Jā. Ni tēt, kāi paliklai, adder prastai, nū kāigi gērdautun, kāi mackālijai turēi mazzan gnesnan kīrsa leītawjans, [stu] kīrsa miksjans, zentli, kāi sta… adder kawīdai miksjai bēi en Kunnegsgarbas skrittei [en Prūsai], miksjai, tenēi bēi kāigi miksjai, be wiss — tenēi pastāi izweztan panzdau. Adder mans, adder mans, jā — tū immi leītawiskan ebzentlisenjan — sīndais stwi! Wa tēt stwi bēi.
P. Tēnti eīsku, adder tūlai kursjai segēi tēt?
D. Jā.
P. Adder tū ni waīda dabber kittans kursjans, kawīdai dīgi palikka, mazzi būtwei en nūse skrittei ainuntkwei, mazīngi en Leītawjai dīgi kursjai buwinna?
D. Stwi, tēt stwi, pazndauman rēizan [as] preizentli, kāi ast Heinz Jōkaitis, Fritz as waīda — tāns ast en Mikskātautai, wisāi kitāi ast en Mikskātautai, adder kitāi aulaūwusis… tēt tūls nika as ni waīda.
P. Adder prei tētjan [tū] buwinnuns, turēi swāise stubban?
D. Nū kasse paggan stawīds prasīsenis, dēiwe māise! As sen tētjan be annin ēmperi migēi, nū ka tū, māise dēiwe?! [smejja si], kwēi as buwinnuns, kāi turīlai sklāitiskan stubban.
P. Adder kāigi buttan perwaidinna, [tū wīrst] etminīwuns? Kāigi sta perwaidinna, sta pat ni bēi ainan buttan, be padwarris mazīngi stwen, būrwalks?
D. Nū ka, būrwalks — laīwan, dwāi zīrgai bēi, klenti bēi, skūnis, nū wiss…
P. Be buttan?
D. Be buttan bēi, ūnzai, kāigi teinū etminijja: astōnis stubbas bēi en atrasmu nōbuwju. Zemmai bēi stwen debīks zāls, weranda debīka — wa stan as etminijja, adder en karjāusnas kēsman, kas, nikasmu en stan kēsman, kaddan karjausnā bēi, kas kas kas… tēr as etminijja ainan rēizan tēr…

Heinriks Maks Detzkāits. Nūse dēinas

P. Anga tūlan kursjai en kāimu buwinna, kawīdai bilīwusis kursiskai?
D. Pikuls waīda stan, nū kāims bēi kāigi kāims… anga as etminijja?
P. Wisāi bēi kursjai anga skīstai miksjai?
D. Ni, skīstai miksjai ni bēi, wisāi tenēi bēi deiktiskai buwīntajai, tenēi bēi stwen, kāigi buwinnusis tēt be buwinnusis. [..]

P. Anga [tū] etminijja kawīdas kapurnas bēi en Kāpamans, en Prēilai?
D. En Prēilai? En Nīdai as waīda, en Nīdai as waīda — kwei kīrki.
P. Mazīngi [tū] etminijja stawīdans skrīzjans stēisan kappan [waidinnimai krikštans]?
D. Nū stans skrīzijans as waīda, adder stawīdan — ni… beggi as mazzai begāwuns, mazzai gūbuns.

P. Wa stās kāpas tēt be ast bilītan “garbāi”? Mazīngi [tū] etminijja kāigi kursiskai “gārbs”, “kāpas”?
D. Kāpas, jā.
P. Kopas anga kirdēi stawīdan wīrdan?
D. Kopas… koppa…
P. Ni bijāi kāi kāpas etkūmps wīrst pasuppusis kāimans, kāigi en pragūbingisku?
D. Na ānkstais pasuppi, adder panzdau pasadinna [garrjans] be ni dūmi. Sta wissan ast pjāusis — ēnilgan Kāpan jāsei, en jūrjas pussei swen aūga pjāusis — sta wissan ast perwezts lāidis, lāidis. Stan as etminijja, kāi mennei tētis bilīwuns: “as bēi 16 mettan wāran, tēt perjāja abazs sen dwāi zīrgans, adder tāns stalāi prei pāran stēisan zīrgan, kabinna per tēnsjan be šuh!”.
P. Sta bēi jāu pa karjāusnan?
D. Pa kawīdan karjāusnan! Pirzdau karjāusnan wissan, māise mīls, pa karjāusnan kas stwen be ka segīwuns! Pa karjāusnan tēr Leītawa immi Mēmelis [skrittin]… Nīdan, Prēilan, Perwalkan, wa tenēi pagaūwa zēistun, stwi Leītawa, stwi wissan… adder sta pastāi sadīntan dabber pirzdau karjāusnan. Sta māise tētis, kaddan tāns bēi 16 mettan wāran. As ni etmenijja kawīdan mettan, adder mazīngi pagīrbautun, tēt… 84, 54, 16 etimmais [1886 mettan], tēt kelli mettan pragūbi? As īr ni etmenijja stan emnin, stwen en Kāpamans bēi skūnis, dēlinikai bēi, paprestitei…
P. Per lāidjan bēi skūnis?
D. Lāidis pastāi weztan, jā. Sen bāržans wezzi di be… tūlan dēlan endēja di, kāi enlaikātun stans kāimans. Nu Rusītin izpretīngi ni pastāi pagertan. Ukaswarewīngi bēi kas — Pilkūpa, Prēila, Perwalka. Wa stāi ketturjai kāimai.
P. Adder Melnakranti, ni bēi stwen wārgan?
D. Perwaidinnasi, ni wārgan. Stwen bēi līkutai garbāi, ni waīda, nū empēreniskai…

P. Sen kawīdan bīlan bilāi pa karjāusnan en pagaūsenju, kāigi sen gintus be ginnins waitjāi?
D. Nū kāigi, kaddan bēimai en Kāpamans, tēt be waitjāi. Adder panzdau pa biskin bēi leītawiskan, pergūbi leītawiskan, maskōwitiskan, leītawiskan…
P. Māka [tū] leītawiskan?
D. Nū ka nika [as] māka, ānkstais as māis mazzais [bilīwuns leītawiskai], mazīngi gērdautun pērpusin.
P. Be ērgi kawīdan mettan waitjāi kursiskai? Dabber ilgai pa karjāusnan?
D. Nū tēt, nū kāigi gērdautun… ergi, ergi, ergi 1946 m., ergi 1945-1946 mm., adder panzdau as prajāwuns en Rusnin. Nū stwi jāu pergūbi maskōwitiskan, leītawiskan.

P. Adder [jūs] rīnkitei glēsjan, kaddan en jūrju bēi kāuka? Mazzi būtwei assanin, kaddan tāns pastānja izmestan.
D. Jā, rīnkimai. Be warnins gābimai! [smejja si]
P. Ka segēitei sen tennans?
D. Kāigi ka segēitei?! En kannawei ensālinimai, zēiman ēdamai mēnsan!
P. Adder sen glēsjan ka segīwusis?
D. Adder sen glēsjan… nū ka, dēiwe, nū kāigi, kāigi — [tū] wīrst begīwuns, ik mes asmai waikāi… stwen [tū] wīrst aupalluns, tēt — [tū] wīrst etdāwuns tētju, anga annei, ka tenā wīrst stwen segīwusi…
P. Wārnis wisaddan bēi buttai?
D. Buttiskas wārnis wisaddan bēi, kāigi sunnjai karkēi. Adder tēt buttiskans [wārnins] mes ni gābimai, tēr gābimai stans — praskrejjawingins. Auskīpai, skistinna, wissan anni stwen asma segīwusi be en kannawin.
P. Kas auskīpai wārnins?
D. Nū kāigi, ni mes pat auskīpai — anni! Tētis, ka tētis, tētis tāns sadinna… gattawina si en lāiwan, ēit, ik wētrika dumja.

D. Nu kwēi.. as bēi stawīds [nadwesja]! Buwāi stwen, pragūbi — warni karkēi, wīrst bilīwuns: “Laba diek – su sliakte liakt ne spratak!”, Laba diek, u sliakt…ne spratak… waīda [tū] stan? — Per labban — dīnkun, adder per wārgan — palāizis men en punninan [smejja si]!
P. Adder tū mazīlai gērdautan stan subban, tēr līnais be eīskais?
D. Nu wa, nū ni, ni… Laba diek – šliakte ispriastak — stan as etmenijja labbai, wīrikai.

P. Iz swāise [kursjans] ni palāika maldāi, mērgas, waikāi?
D. As tēr aīns brāti, sestrā aulaūwa, brāti aulaūwa. Aīns brāti ast tēr tāli ezze stesmu. Iwangorods, ainuntkwei stwen prei Estantautan.
P. Kwēi twāise gintus tēnti buwinna?
D. Māise? Adder kawīdai māise?
P. Turri tū dabber kursiskans gintus? Izjāja, pastāi departītan en Mikskātautan? Anga wisāi palikka?
D. Wisāi izjāja. As ainunts palāika.
P. Adder stāi en Mikskātautai, buwinna stwen?
D. Buwinna, brāti buwinna, sestrā buwinna, wāraisi sēstra aulaūwa. Tāws aulaūwa, māti aulaūwa, dāngus rīkis tenēimans wisēimans.
P. Kaddan wāraisjai aulaūwa?
D. Stan as ni etmenijja.
P. Kwēi tēnti tenēi buwinna en Mikskātautai?
D. Brāti? Brāti buwinna en Hockshafen…

P. Waīda tū swāise prōtetjan, tenesse emnin?
D. Stan as ni waīda, wīrikai. Stan as ni waīda.
P. Tētis gērba iskwendau tenēi pergūbi, anga wisaddan en Rusnei be en Prēilai buwinna?
D. Tētis ni en Rusnei — tētis en Prēilai buwinna. Ni, ni, ni, tāns mennei ni gērba stan. Tēr gērba kāigi ebsadinna di stans gārbans, tāns wezzi lāidjan [..] nū bēi izpretīngi, nū bēi stawīdai, tenēi paminijja, gerba kāi tenēi ni en Prēilai — adder en Nīdai buwinnusis, isprestitei, stan as ni etminijja si, nika ni minijja. Nika mennei ni gērba di, nika… ezze stan ni kawīds waitjāsenis ni bēi.

P. Anga tū etminijja twāise tētis kawīdan zukkan zukkau empēreniskai? Ni etmenijja?
D. Wisawīdiskans. Angurjan zukkau, wansāi pastāi ensadīntan, as īr pagalba tenesmu padātun wānsans.
P. Kāigi zuks ast bilītan kursiskai?
D. Leītawiskai — žuvis, be kursiskai, pikuls, nū dīgi palīgu stesmu. Zuvis! Perwaidinnasi — zuvis.
P. Mazzibūt [tū] etminijja kāigi ast jūris kursiskai?
D. Mares.
P. Tēt marri ast mar, adder jūris?
D. Jā, marri — mar.
P. Adder jūris kāigi, jur?
D. Jūr! Tikriskai. Jur, tikriskai, jā.

Ezze wis dabber sēntins waidilātans anga waidīlans en Nadrāuwai, Zemāitijai be t.t.

Entūrs

1. Ezze Waszkonen 2. Swinnutzen 3. Szwakionen. Dumonen 4. Puttonen 5. Oronen 6. Szweigdzuruones 7. Lekuttones 8. Wydurones 9. Krauiti 10. Pustones 11. Seitone 12. Siettones 13. Wejones 14. Wandulutti, Neruti, Udburtulli 15. Taukuti 16. Styklori 17. Serkuluti 18. Ƶolininkai 19. Szwalgones 20. Ezze tenēisan lāikans dēlans 21. Ƶaltones 22. Medziorei 23. Ezze Kaukucionen 24. Ezze Sapnonen 25. Aīns gērbsenis ezze stan 26. Ezze stēisan zmānin lāikans dāinans 27. Kas stwi preisalāi 28. Aīnas kummetjas gērbsenis ezze stan 29. Ezze ... Skaitātun tālis]]> Penknadesimtā palazīnsna

Ezze wis dabber sēntins waidilātans anga waidīlans en Nadrāuwai, Zemāitijai be t.t.

Entūrs

1. Ezze Waszkonen
2. Swinnutzen
3. Szwakionen. Dumonen
4. Puttonen
5. Oronen
6. Szweigdzuruones
7. Lekuttones
8. Wydurones
9. Krauiti
10. Pustones
11. Seitone
12. Siettones
13. Wejones
14. Wandulutti, Neruti, Udburtulli
15. Taukuti
16. Styklori
17. Serkuluti
18. Ƶolininkai
19. Szwalgones
20. Ezze tenēisan lāikans dēlans
21. Ƶaltones
22. Medziorei
23. Ezze Kaukucionen
24. Ezze Sapnonen
25. Aīns gērbsenis ezze stan
26. Ezze stēisan zmānin lāikans dāinans
27. Kas stwi preisalāi
28. Aīnas kummetjas gērbsenis ezze stan
29. Ezze sklaitawīdans pērgimins stēisan waidīlans
30. Waidīlai prei kunegikans
31. Tenēi ni turīwusis nikawīdan wāldan
32. Ezze waidilātans
33. Ezze tenēisan etlaikāsenjans
34. Kāigi tenēi pastānja izrīnktan
35. Ezze autōritatan stēisan waidilātan
36. Waidilātis Ermijas ensadīnsnas
37. Ezze tenēisan āupausinsenjas

§1. Tālis ast waideliai anga prūsiskai waidulli, anga weidulutten (beggi tēt nadraūwjai en Prūsai sklaitawīdai bilāi {tennans}, kaddan bilāi ezze stan subban), kawīdan relīktan, grāudu, dabber mazīngi aupaltun Prūsas Nadraūwai — en leītawiskamans pulkamans, en Skallawai, biskin en Sūdawai, adder mūisiskan sta ast en Zemāitijai. Waszkonis ast eīskintajs stēisan zentlan, lejāntei waskan. Ezze stawīdan waskas leītajan bilāi Meletijus: kaddan kwaitēi padīngtwei stawīdai gennikai, kawīdas sūns bēi izjāwusis en karjaūsnan be ezze kawīdan tenā ni turīwusi nikawīdan waīstin — anga tāns ast gīws, anga aulaūwuns, stas lījuns waskan en wundan  be, kaddan wasks waidinna zentlan — spīltan laīwan, tāns gennikai pawakēi, kāi tenesses sūns aulaūwuns, kaddan laīwan spalinna si ezze en krāntan, stu spārtais, kāi wasks waidinna be pagār laīwan pastippai lanzīwusin zmānin. Stāi Waszkones swāise prawīdisnans tērpau be per kitawīdans pawīstins, enimmaimi, ik ainunts kwaitīwuns erzinātun, anga tenesmu wīrst izpalluns paleītun [/perdātun] pīwan, staddan Waszkones līja waskan, prawīdawintei tenesmu en taūwaisjasmu perejīngisku izpalsnan anga niizpalsenjan. Dīgi ik prei ainuntan ka nika pastāi rāngtan, tenēi, lejāntei waskan, makēi erzinātun, kas tēt segīwuns be kāigi stan mazīngi egaūtun. Waskas leisnā dīgi pastāi tērpautan burīntei, kaddan bēi wārgingis enwārgsenis — anga zmōi wīrst kailūstinuns, anga wīrst aulaūwuns. Dīgi enskajjinantei si en buttans, dīgi en karjausnāmans.

§2. Prēi stans waskas leītajans preipeisāi be szwinnutz̀ei, alwas leītajai, kawīdai stessei subsei kankīnslei līja alwan be stan, kas jāu bēi glaubātan en wasku, tēt dīgi bēi glaubātan be en alwu.

§3. Szwakones ast eīskitajai stēisan zenltan, kawīdai nadirēi kīrsa degāntjan liktin be tenesses dūmas zentlans; pabilisnā pertīnka ezze szwake, “degānti likti”, be tenēi {— szwakones} dabber pastāi bilītan per dumones, ezze dumai, sta ast “dūmai”, beggi tenēi nadirēi liktis dūmans; be rēizan en māise nōseilenikas šlūzis pagaūsenju mennei subsmu preipalla stwi kas: en kāimu Aukstin lauken as ōrganizāwuns kōmunijan wārai gennai, kawīda spārts kuslai lanzēi en laztai, be stwen bēi endegtas waskas liktis; kaddan as kakinnuns kōmunijan, staddan ainā genā izreizan liktins gessa, adder aīns māise patabbelis kwaitīwuns preiēiti be sklāitun dūmans, kāi dūmai ni barzūnlai men. Tenā patabelljan etlaikāi, adder nadirēi kīrsa dūmas zentlans be iz tennans papretta, anga tenā wīrst kailūstinusi, anga wīrst aulaūwusi, — wissan stan as ni mazēi widātun, beggi bēi pawartīnuns si prēi stēniskan zmānin be glandinna tennan sen wīrdans be maldans. Adder eīsku kirdēi, kāigi sta genā gērdau, kāi stas zmōi ezze enwārgsenju ni wīrst aulaūwusis, adder wīrst kailūstinuns, — be tēt audāi si.

§4. Puttones ast stawīdai eīskitajai stēisan zentlan, kawīdai en pīwas spāinai endirēi zentlans, iz kawīdans mazzi paprestun ezze pawīstis sklāitiskan. Aīnan stawīdan Puttonin paminijja Waisselijus en swāise Krōnikei: pamadlīwuns kīrsa pīwan, stas mazīwuns prawīdautun iz spāinan, {kawīdas astis ast sen rāngsnan} — kāigi ēit sen rāngsnan (stesse paggan tāns turīwuns dirītwei en spāinan).

§5. Orones ast stawīdai eīskitajai stēisan zentlan, kawīdai endirēi winnan be mazēi pawakītun, kaddan prawerru dēlatwei laūkas dēlans, tenēi papretta ezze enwārgsenjan stēisan zmānin be zwērin, mazēi prawīdautun winnas maināsnan. Tāns mazēi deznimai kitawīdintun winnans, be sta makisnā turēi būtwei deznimai praktikōta prei krriwwjan, kāi stawīda kāuka, kawīdan deznimai bēi mazīngi widātun zūrgi Rāmawan, būlai palaikātan kriwwjas debbiskan.

§6. Szweigdz̀urůnes ast nadirītajai stēisan lāuksnan, ezze stan jāu bilītan ānkstais.

§7. Lekkutones ast stawīdai, kawīdai klausēi tārins stēisan pippeljan be nadirēi tenēisan skrāistuwins be iz stwen mazēi prawīdautun perejīngiskan be deznimai dwigubbawingins pawīstins; tenēi ast dabber tūlan prei Zemāitijas arāika; tenēi iz skatīsnan, skrāistuwins be tārins stēisan pippeljan mazēi prawīdautun ni tēr winnas maināsnan, adder dīgi anga pintega, līgan be kitawīdas pawīstis wīrst būwusis deiwūtan anga nideiwūtan. Be tenēi dabber pastānja bilītan per pauksztućiei, tenēi bēi kāigi rōmiskai augurai anga haruspikai, Simōns Grunau paminijja tennans. Tenēi endirēi pippeljans. Enimmaimi, ik sarki dāka, tenēi mazēi gērdautun kas wīrst būwuns. Anga wāisjai wīrst perjāwusis be iskwendau. Ik pragrīmi gertā, tenēi papretta, kāi sirzdau kaimīnans wīrst būwusi riksnā. Adder endirītan, kāi stāi Pauksztuciei en stessei sēisnai sklaitinna si ezze Lekkutones. Šai tēr endirēi skrāistuwins be iz stan prawidāi kas wīrst būwuns. Stāi immi en nōdan ni tēr skrāistuwins, adder be tārins, tenēisan wālinsnan be kas dabber en stawīdu prēpalju audāi si. Tenēi mazēi sklaitīntun pippeljans: arelljai, warnis, pesliai, maitwanags ast kalbas pippeljai, pelē (pippelis) pēda škūdan, ugnin, smittukas, pūkis, bittis {dīgi} bilāi stan subban. Be emprīkiskai — gandrāi, gēisis, genikai, sallawjai, pāljai tenēimans bēi deiwūtiskas bilītajai.

§8. Widdurones ast stawīdai eīskitajai stēisan zentlan, kawīdai makēi prawīdautun iz tulawārtins stēisan pabadusin zwērin (mazīngi be zmānins, beggi prūsiskamans deiwammans bēi galīntan be tenēi) deiwammans. Teinū ainuntkawīdai nadraūwjai, ebdirīwusis skjāuris bluznin, jaknan be t.t. maka gērdautun kawīda perejīngi zeimā, kawīdas arrjas wīrst labbai preistalīwusjas be kawīdas sījas — ānkstas anga wēlas.

§9. Kraujuttei ast stawīdai eīskitajai stēisan zentlan, kawīdai iz krāujan stēisan zmānin be zwērin, iz stan, kāigi tenā bēga, kawīda bārwi bārwina si anga kāigi tenā kitawīdina si, mazēi ēmpersin ebpeisātun ni tēr zmānentis anga zwēris kailūstiskan, adder be deiwūtiskan anga nideiwūtiskan dalljan. Šāi kraujuttei turēi tarītun swāise wīrdan be ensadīntei gennas niwīnan, beggi prawīdeu mēnsisnans(?) stēisan gennan. Tenēi bēi be wārai prūsiskai ārstis, makēi enstalīntun krāujan iz ēizwan anga empēreniskai pēr lāimintiskai bēgantjan krāujan, enbilītun, dīgi sen mēnsisnans stēisan gennan — tenēi segīwusis wisawīdiskans. Stawīdai zmānes dabber bēi tūlan en nūse tāwan kēsman, sklāitewingi en Skallawai, ēnilgan Zemāitijas arāikas. Teinū en Nadrāuwai mazīngi ebtiktun stawīdans krauiutten, kawīdai zmānems izlaīsja krāujan, dīgi statinna krāujas enīmiwingiskans kjāsjans, enimma zmānimans krāujan tērpauntei raggikan be iz krāujas gardan zmāni engērdaui, anga tāns ast kailūstan, anga dīwan wīrst enwārguns, adder sta en rēizans audāst si. Endirītan, kāi stawīdai kraujutten, pirzdau enīmisnan, pa bārdai burbelaui delli wīrdans, adder paprasītun, ka tenēi bilīwusis, sen deiwasšlūzis skatīsnans tenēi kwaitēi, kāi krāujas enimisnā izgūbilai en kailūstiskan, stesse paggan mennei perwaidinna si, kāi stwi mazīngi dabber laikāi si ainuntkawīdan drūwis blandā.

§10. Stwi kirdītan be pustones, tenēi ast waīdilai, kawīdai sen dwesnan ni tēr ārsti ēizwans, adder ainuntsmu mazzi be pagadīntun; kāigi mennei pawakēi wisawīdiskai aušaudīwingjai zmānes, tenēisan dwesnā ast stawīds pagalbewīngis, kāi ik tenēi dumja en tāšispastawan, na kawīdan ast tēr biskin pīlusi kraujā iz ēizwan, staddan patiēntjai izreizan pajāutja anga ēizwas gulsenjas mazzinsna, anga, ni dirīntei kawīds bēi prāts šeisan burrewjan, gulsenjas paspartisnā. Ainuntai,  kaddan kastrāi arwāikans, lānikans be wāzukans, turri pajuksman, pirzdau empjaūsnas segīsnan, pēiljan en pagaūsenju ebdumtun, sklāitewingi tenesse persōniskan, adder izpilninuns pjaūsnan be izimmuns pāutans, pēiljan palaikātun kīrsa ēizwan be padumtwei en ēizwan, beggi mēri di, kāi tenēisan dwesnas paggan ēizwa lāngais wīrst gīwusi. Aušaudīwingjai zmānes mennei pawakēi, kāi ainuntai tarra be retawīngins wīrdans be madli, stawīdan mennei ni papalla nadirītwei, adder ni rēizan nadirēi, kāi tenēi dumja tēt, ikāigi stan kēsman pragerlai aīnan anga kittan wīdan, stesse pagga as presta, kāi stwi dabber mazzi būtwei wāra burtausnā be waidīlausnas likkjai.

§11. Seitones kabinna enwārgusimans zmānimans be pekku aulemtans pawīstins anga amuletans be kaddan tennans ezze zmānimans anga pekku auimmi, mazēi gērdautun, anga tenēi wīrst giwīwusis anga aulaūwusis. Stawīdai zmānes en Nadrāuwei be Skallawai ast sūit tūlan, ikāi ni tēr tūlan iz tennans ast swāise dizītiskas māisterjai, tūlan ast papaikītajai.

§12. Sietones bēi stawīdai waīdilai, kawīdai etrāsenjan erzināi welīntei saītan; stawīdans zmānins dabber tūlan mazīngi aupaltun en Nadrāuwei be Skallawai.

Mātis Prātorius

Ezze zmāninsnan stēisan āngin

Ēnturs

1. Zmāninsnas stēisan āngin pertiksnā. 2. Kāigi prūsai swentinna āngzdrjans. 3. Swentinsnas widāi. 4. Sta ast swajīngjan dīgi leītawjamans. 5. Delli gērbsenjai ezze stan. 6. Kasse paggan āngis pastānja tēt zmānintan? 7. Stēisan āngin sklaitawīdai zmāninsnas wīdai. 8. Stēisan āngin kaimalukisnā. 9. Ezze āngins sen raggans be krōnins.

§1. Ānkstais wārai prūsai laikāi aulemtans āngins per swentans be sklāitewingjai zmānina tennans, kāigi grēkai be rōminai, egiptīnai be īndai, be kitāi; adder stawīda blānda tikka, turri būtwei, stesse paggan: beggi Šaitāns enkaitinnwuns Ēwan turrintjai āngis wīdan, ... Skaitātun tālis]]> Desimtā palazīnsna

Ezze zmāninsnan stēisan āngin

Ēnturs

1. Zmāninsnas stēisan āngin pertiksnā.
2. Kāigi prūsai swentinna āngzdrjans.
3. Swentinsnas widāi.
4. Sta ast swajīngjan dīgi leītawjamans.
5. Delli gērbsenjai ezze stan.
6. Kasse paggan āngis pastānja tēt zmānintan?
7. Stēisan āngin sklaitawīdai zmāninsnas wīdai.
8. Stēisan āngin kaimalukisnā.
9. Ezze āngins sen raggans be krōnins.

§1. Ānkstais wārai prūsai laikāi aulemtans āngins per swentans be sklāitewingjai zmānina tennans, kāigi grēkai be rōminai, egiptīnai be īndai, be kitāi; adder stawīda blānda tikka, turri būtwei, stesse paggan: beggi Šaitāns enkaitinnwuns Ēwan turrintjai āngis wīdan, be tāns kwaitīwuns kāi zmānes zmāninlai tennan turrintjai stawīdan wīdan. Stesse paggan en tenesse teīsin āngis turri pastāttwei swentintan, kāigi ezze stan, tikrōmiskai bilāi Ursins en swāise Swentan pawīstin senrīnksenju¹, be īr egiptīnai turīwusis ālkans — pabilītans per draconia², beggi tenēi pabilīwusis āngin per divinissimum animal, dēiwiskans zwērins³. Stesse paggan aulemtāi pagāniskai kunnegai be kitawīdai auktāi rikaūtajai spārts kwaitīwusis, kāi tenēi pastāi laikātan per dēiwiskans, enwaidinna ikāigi tenēi pastāi gimtāi pra āngin, kāigi mazīngi skaitātun ezze Aleksāndran Debban⁴ be kittans. Teinū kiniskai kunnegai, kawīdai pastāi laikātai pra swāise pamestans kāigi dēiwiskai, ebwēlka si en drakōniskan nāgnan be tēt dāst audiēncijan winnatautiskamans tengīntinjamans⁵. Ezze Tibērijan, rōmiskan kēizerjan, skaitāimai, kāi tāns spārts zmānina āngin be subs ēda⁶ tennan.

§2.  Tēt prūsai zmānina angzdrjans, kawīdans tenēi, sklāit dwigubāsnan, prei pagaūsenjan swentina anga zūrgiskai zurgau, kāi waidīls tennan swentinlai. Adder kāi swentisnā preipallusi — widātan iz stan, kāi dabber šin mettan en Nadrāuwai, Skallawai be dīgi en Sūdawai eraīns ljūdis prūss en swāise buttu ni turri nikawīdan niswentintan gīwan, ni swarewīngi anga sta ast klenti, wērstjan, russ, skjāuri be t.t. anga īr arrjas, kāigi mazīngi skaitātun en sklaitīnsnai ezze prūsiskans wārans swentikans.

§3. Adder swentinsnā stēisan āngzdrjan, kāigi ebpeisāi Jōns Bretki en swāise manuskriptu⁷, audāi si tēt. Perwākauwuns waīdils anga māldeniks⁸, kawīds perpēda aīnan anga delli angzdrjas, staddan ebsteggja stallan, na stallan kārts⁹ sen pūwjan be pīwas krags pastānja dētan. Waīdils madli, be tenesmu madlintjai angzdris turri izlīztwei iz tenesse liškin be enlīztwei na stallan, staddan tāns [waīdils] dīwai zūrgi angzdrjan tikinna skirttan, adder angzdris lanza ikāigi nigīws, ikāi waīdils bilāi swāise madlans, kawīdas buwāi tūlan. Staddan āngzdris pastānja ebleītan sen pīwan iz stan kārtan, s.a. kjāsjan, panzdau tāns etkūmps skatta be, pa waīdilas palāipsan, preikāusina si prēi aulemtan ēdjan, staddan, tērpawintjai kekkulan, wartīna (— tennan) ezze stallu, be waīdils, etminīntjai deīktan, kwēi angzdris kwaitēi palāiktwei, be stan deīktan dīgi swentina sen swāise maldan. Kaddan angzdris palāika en swāise deīktu, staddan ljūdis be waīdils, be dabber kitāi seimīnai wesselina si be swentisnan wanginna sen pūwjans be kittans tuldīsnans.

§4. Stawīdans swentintans angzdrjans, sklāit prūsans, dīgi zmānina be leītawjai, be zemāitjai, dabber tūlan kwei tennan mazīngi aupaltun. Ezze stan bilāi ni tēr rikīs barōns Sigismund von Herberstein¹⁰, kawīds subs en Trākamans, leītawiskasmu mēstu nitāli ezze Wilnei widāi be erzināi. Dīgi Mātis Strijkōwskis anga Gwagnins en dēlu “Eurōpiska Sarmātija”¹¹; ikāi ainuntkwei palikka be teinū en Zemāitijai tēt drūktai endrūwintāi, kāi tenēi tikriskai mazzi izwakītun debīkan naūtin, ik ezze angzdrjamans etgērdautwei si, be stwi tenēi mīli autengīntun si prei dēininiskan izbandāsenjan.

§5. Pirzdau delli mettans en Īnstrapilis ebzūrgiskamans šlūzi wāiks, pertikkuns iz kāiman, lanzantin prēi meddjan per Jurbarkan. Tāns gērba sen tikriskans malkans kāigi faktan, kāi en stesmu ebzūrgisku delli kāimai, ikāi spārts kliptinai, wis dabber turri waīdilan, kawīds pastānja bilītan per mānenikan (monininks) (pertīnka ezze moniu anga maniau “(as) papresta, waīda”). Stan en aulemtan kēsman, adder jaūku en wassaran anga assanin, senrīnka zmānins sen aulemtan zentlan, sen aulemtans māgiskans maldans senrīnka delli angzdrjans be burja tennans sen aulemtans stebullans. Staddan na stallan pēda di pūwjans be ēdjans, be angzdrjamans dīgi ebsteggja sklāitiskan deīktan be dēt daddan; be kaddan tenēi pa pagattawinusjan lubban, kawīda dīgi pastānja ebstegtan, enlīzja na stallan be stwen, pa māldininkas kwāitan, kāusina wissans ēdjans, staddan pagaūnja si sta pujā be wanginna si lāimiskai pūjantjai. Wangīnuns pūjan eraīns delīkasimiks turri etwirai gērbtun waīdilu: kasse paggan tāns bēi wārgan, kas tenesmu segīwuns wārgan be tennan enwargēi be kawīdan wārgan tāns kwaitēi segītun swāise enwargītaju. Ik tēr ainunts wīrst kwaitīwuns pagadīntun arrjan, staddan waidīls imma angzdrjan en abbans rānkans, be etkūmps burja tennan, etkūmps bilāi delli swāise māgiskans madlans be staddan mitāi tennan en wartellin anga en langstan winnan, iztarīntjai: «Szmirsƶ̀t per esƶ̀e», sta ast “jaīs pra zemmin”. Be staddan stesse zmānes ruggjai be kitāi arrjai en laūku wīrst būwusis pagadīntan sen kēitaran anga ainuntkawīdans škūdintajans. Ik waidīls iztarēi: «Sƶ̀miksƶ̀t per arrůda?», staddan arrjan rezērwis būlai pagadīntan, ik iztarēi: «Szmiksƶ̀t per twartus?», staddan tēt pekku aulaūlai be t.t. Kawīdai dabber rittus pastānja segītan paminīts wāiks ni paminijja. Iz stan widātan, kāi wāra pagānibi en stēimans deīktamans dabber ni bēi pernaikīntan. Adder stas [burrewis] bēi Ƶaltonis, sta ast “stēisan angzdrjan waīstajs”¹⁴.

§6. Adder tikslan kasse paggan prūsai tēr spārtai pawērtina āngins, sklāit dwigubāsnan, bēi en stawīdamans retawīngjamans prēipaljans, kāigi māise, ānkstais gērbts pra Dīwuljan¹⁵, gērbsenis ezze āngin ligzdan en Labjawai¹⁶, en stawīdamans prēipaljamans  zmānes minijja ezze sta be kittan. Prūsai mēriwusis, kāi arwiskai prawerēi nadirītwei kīrsa subbans āngins. Kāigi mennei izgūbi kirdītun ezze aīnasmu zemāitju, sen kawīdan bilīwuns en Wīšwilei¹⁷, en Rangānis skrittei, en Skallawai, tenēi zmānina āngins, be stwi kasse paggan: Āngin dēiws, bilīwuns tāns, dāi angimmans stan, ka ni dāi kitēimans zwerimmans, — sklāits wisawīdiskans ōrganans izwinandau, tenā mazzi tēt dīwai repītwei be prēipaus bīgtwei kāigi tēr mazzi kitāi zwerrjai sen swāise plāugzdans, skreīljans be naggins, tēr en angimmans turri sargātun si nijāukus āustabawingis (pa tenēisan wīrdans — dēiwisks) naseīlis, kawīds tennan gunna. Āngis subbas ni aulaūja, ik tēr ni wīrst būwus tēt, kāi tennas pastānja galīntan anga kitāi zwērjai galīna tennans, beggi eraīnan mettan tennas wis pastānja māldas, ebwēlkantjai anga auwēlkantjai wāran kjaūtan. Tēt bilīwuns stas zemāits, ik ka nika kwaitīntjai tū widāi āngin, sta turri būtwei zentlan, kāi tū wīrst turīwuns izpalsenjan. Āustabawuns stesse wāras zemāitas rēpausenjan paggan, as etminijja ka as skaitāwuns ainuntkadāi en Ōrdenas krōnikei iz Tenesse Praswāikstistas rikkijas Dietrieh von Tettau¹⁸, Prūsiskas kāncleras bibliōtikin. Galindjai, kwaitīwusis enlīztwei sen karregan en Mazzawan, en pussideinan etdwīsi si be widāi, kāi prēi tennan pra azzaran plūja angzdris. Tenēi pagaūwa krīkstwei ezze izpālsenjan, iztārintjai: “Nūse dēiws Patrīmps¹⁹ ast sēn mans! Etskīmai, ēimai ēmpersin!”; tūrintjai spārtan nadruwīsnan, tenēi jāt en Mazzawan, erkarjaūja dīgi labbans zmānins. Adder kaddan etwārtai wartīnusis tenēi spārts jautta sārgiskai, tūlan iz tennans mazūrai galinna.

§7. Ikāi āngins ni zmānina di ainawīdai. Buttai angzdrjai pastānja laikātan prei stabnjan anga en buttas lunki. Aīnas iz tennans pastānja maitātan en anzanamans, be en aulemtan kēsman tennas pastānja kāimalukitan. Stāns āngzdrjans teīsina tūls gennas, kaddan wartinna si prei Lāiman²⁰ kāigi prei zmānes wēisewingiskas be gīmsenjas dēiwin²¹ — tenā turēi zurgautwei, kāi wīrai būlai diwāi en zurgausnai per malnīkans be stawīdai paliklai. Be en tenesse zmānjan laikāi di angzdrjans. Buttas angzdrjai pastāi maitātai sen daddan be preistalīwingjans ēdjans per tennans, ikāi en assanin, jaūku waīdils anga, kaddan tāns ni ast, ljūdis, ikāi tēr biskin waīduns pagāniskans pawīstins, turēi sen waīstans tenesmu maldans izwiltun angzdrjan iz tenesse miggi²² (tēt tenēi bilāi per angzdrjas ligzdan), kāi tāns parepīlai ērgi stallan. Adder stals turri būtwei kraūts sen wisawīdiskans ēdjans, sklāit stan, ezze stallu ērgi tallun gaīls kekkuls turēi kartwei, sen tenesse pagalban angzdris turri enlīztwei na stallan, deznimai dīgi gardautun dētan lāndan na stallan anga mazzais tennan preikāusintun si. Be sta bēi zentlan, kāi ljūdis be tenesse buttan wissan mettan wīrst turīwuns izpālsenjan. Adder ik waīdils ni mazēi izwiltun angzdrjans iz tenēisan ligzdan, sta bēi zentlan, kāi ljūdis be tenesse buttan wīrst turīwuns nideiwūtiskan stan mettan: anga tenesmu, anga seimīnamans, pekku anga laūkamans. Adder teinū stwi mes turrimai wis mazzais stawīdans ermērisnans, beggi stawīdans waidīlans anga angzdrjan burrewjans turītun en wisēimans prūsiskas Leītawas deīktans nimazīngi.

§8. Aulemtāi zmānes en wassaran laukijja angzdrjans, gābi tennans gīwans be sen tennans drazza wissans russas kērmenes delīkans, mērintjai, kāi staddan russai labbai wīrst gūbusis en rānkan²³. Adder ik angzdrjai subbai wāisina si en staldu, staddan tenēi ni pastānja izgūntan, adder tenēi pastānja palaīstan nikausintāi en swāise ligzdamans. Adder ik tenēi endirēi, kāi angzdris wāngraui prei klentis wūdmen be dīt daddan, mēri kāi sta ast izpalsenjas zentlan, beggi tenēi endēlbi en galwan — kwei ast angzdris, stwen izpalsenis be deiwūtiskan.

§9. Tūlan iz tennans spārts kwaitēi āngins sen raggans, kawīdans tenēi mazzi gabtun sen drīmbjan, dētun tennan stwen, kwei buwāi stawīdas āngis. Tenēi druwēi, kāi stawīdas āngis turri debīkan spārtan pēstun deiwūtiskan²⁴, adder ezze stawīdan āngin zmānisnan mazīngi skaitātun prei Jūlijan Cēzarjan Skaligeran.

1. En ōriginalu.: Ursin[us] in Analect[is]
Prātorius autenginna prēi: L. 1, c. 6, pag. 7. et seqq.
[Ursinus, Ioannes Henricus, Analectorum sacrorum libri sex […], Hermsdorffii, 1658; 1668.]
2. Autengīnsenis prēi: Horus Lib. 1. Hieroglyph.
[Horus, Apollo — Horappolo, q. ex. multies ed.: Hieroglyphica de sacris notis […] libri dio com versione Jo. Merceri, Paris, 1548; Heroglyphica de sacris notis et sculpturis, interpr. Joh. Mercerus, Paris, 1551; Bildschrift oder entworffene Wahrzeichen dero die uhralten Aegyptiers […] geprauch habend, Basel, 1554; Hieroglyphica de sacris aegyptiorum notis, Paris, 1574; Hieroglyphica, a Dav. Hoeschelio illustr[ata], Augusta, 1595; Selecta Hieroglyphica, [s.l.], 1597.] — en ōriginali nika ni ast ezze stan, adder ast ezze āngis be kunnegas sēisnan.
3. Autengīnsenis prēi: Euseb. Lib. 1. Praepar. c. ultim. [et] Lib. 2. c. 3.
[Eusebius, Pamphili, Evangelica praeparatio […], Coloniae, 1688.]
4. En ōriginalu: vom Alexandro Magno
Prātorius autenginna prēi Plutarchus de Tac. Alex. Or. 2.
[Plutarchus, q. ex multies ed.: Vitae comparate illustirum virorum, Lugdunum, 1548; 1560; 1562; Francofurtum, 1600; Leben […] der herrlischsten Männer […], Frankfurt am M., 1616.]
Perwaidinnasi, kāi tāns peisāi ezze stan izraūsenin:
«Bilāi di, kāi Filīps aumetti stan akkin, sen kawīdan tāns, endirīntjai pra wartellis spīltan, widāi dēiwan, migīwusin turrintjai āngis wīdan sen swāise gennan. Kāigi bilai Erastofēns: Ōlimpiada, pagar līsantjai Aleksāndran en karregan, tenesmu ainasmu gērdawusi tenesse gīmsenjas kliptan be spārts madlīwusi, kāi tāns ni aumeslai swāise gīmsenjas debbiskan».
5. Prātorius perwaidinnas autenginna prēi Pigafett[us], L. 3, c.2.
[Pigaffeta, ? Filipus possib. cit. ex. Maiolus, Simon, q. ex multis ed.: Dies caniculares hoc est colloqia tria et viginti physica, nova et penitus admiranda ac summa iucunditate concinnata, Ursellis, 1600; Moguntia, 1607; 1610-1613; Colonia, 1607-1608; Moguntia, 1614; 1615; Dierum canicularium tomi VII. Ed. 2, Frankofurti, 1642; cap. 2.]
Mazīngi bilāi ezze:
«Panzdau tāns enēit en āngis ēntran, bilīwusjan per “naga”, teīktan sen nidruwīminan rikīwiskan be dētan en ukadebbikasmu rūmas padwarrju. Rikīs be tenesse gennas enēit ēntran, tēt niainunts ni waīda tikriskai kas iz tennans ast tikrisks rikīs. En amzjan tāns dirēi pra debīkan stīklan, kawīda ast en āngis kreklu».
6. Autengīnsenis prēi: Camerar, hor. Suec. Cent. 2, c. 9, pm. 31, seqq.
[Cammerarius, Philippus, q. ex multies ed.: Operae horarum subcisivarum, sive meditationes historicae […] centuria, Frankofurti, 1625-1642; 1644; 1644-1650; 1658; 1685.]
7. Mazīngi tāns bilāi ezze aumestans delīkans stesse Chronicon des Landes Preussen. 
8. En ōriginalu: Maldininks
9. En ōriginalu:  Kauszel
10. Autengīnsenis prēi: In Comm. Rer. Muscov. pm. 84
[Herberstein, Sigismundus, Rerum Moscoviticarum commentarii […] Vide b (48).]
Dirēis Herberšteinan, kwēi tāns peisāi ezze swāise pintegan en Trākamans (lēit. Trakai, miks. Traken, pōl. Troki):
«Stwen (en stawīdamans ainaseīlingjamans deīktans) be teinū ast tūlan pagānai (aināi zmānina pannu, kitāi -— garrjans, be saūlin be mēnikan; ast be stawīdai), kawīdai maitāi en swāise būtamans [ikāigi penātans] aulemtans āngins turīntjans keturrins [īnsans] lāpans, palīgu isturēitamans (tēr debīkaisis), dīgi turīntjans kīrsnan instrawan kērmenin, ni mazzais nikāi trīs pēdas stesse ilgas; tenēi bilītan per Giwoites (giowites — tēr!). En aulēmtans dēinans tenēi segēi “auskistīskans” rittuns en buttamans be, kaddan āngis izlīzja prei dēwusjan ēdan, staddan pastippa seimī bijjas paggan lānkja si tenēimans ikāi tenēi, sātwinusis si, ni wīrst kāimawartina si en swāise deīktan (kitāi bilāi tennans per Jastzuka, kitawīdai — Szmya. Tenēi turri aulemtan kēsman, kaddan tenēi maitāi swāise dēiwans; en buttas sirdu dētan daddan, be subbai tenēi sīnda na klupstins na sāstans; stwi tīnka āngs be snākstja zmānjamans, kāigi ernērtusi zansī, — be staddan zmānes madli tenessei be lānkja si tenessei turīntjai bijjan). Ik tenēi turri ainuntkawīdan nideiwūtiskan, tenēi mēri, kāi wārgai maitāi be laīdja en swāise buttans buttas dēiwibin [āngin]».
11. En ōriginalu: Sarmatia Europaea. Stwi tāns bilāi ezze Sarmatiae Europeae descriptio.
12. Miks. Insterburg, pōl. Wystruć, leīt. Įsrūtis, teinū Черхняховск.
13. En ōriginalu: Littawisch Georgenburg. Leīt. Jurbarkas. Maskōwitiskai ērgi 1917 m. Юрбург.
14. En ōriginalu: Schlangen-Meister, s.a. mazzi būtwei be “lūdis”, be t.t.
15. En ōriginalu: Dywullis.
16. En ōriginalu: Labiaw. Miks. Labiau, leīt. Labguva, teinū Полесск.
17. En ōriginalu: Wiesƶ̀will.
18. En ōriginalu: Joh. Dietr. von Tettau.
19. En ōriginalu:  Padrympus.
20. En ōriginalu:  Laimele.
21. En ōriginalu: alß eine Göttin der Geburt undt Fruchbahrkeit der Menschen.
22. Etimolōgiskai sēitan sen prūsiskan pretēritas particīpan enmigguns III 81₂₂; leīt. įmigęs; prūs. ismigē III 101₁₃, leīt. dial. išmigo.
23. En ōriginalu: zur hand gehen.
24. Autengīnsenis prēi: Vide h. lib, p. 17.
[Msc. Prätorius, Matthäys, Deliciae Prussicae, oder Preussische Schaub¨hne, lib. 4, cap 5.]
25. Autengīnsenis prēi: Scalig. in Sub Tit. ad Cardan Exerc. 83. Sec: 2 et Gerhard Joh. Vossig L. 4 de Orig. et Progres. idolatr. c. 63
[Scaliger, Iulius Caesar, Exotericarum exercitationum liber XV. De subtilitate […], Hanoviae, 1634; Francofurti, 1665;
Vossius, Gerardus, possib. Duo tractatus […] de historicis Latinis […] et Graecis, Francofurti ad M., 1677.]

Mātis Prātorius

Gerbā ezze kittans prūsan swentans garrjans

Ēnturs

1. Eraīnan garrjan, kawīds ast rembotha anga romova, ast swentan, sklāitewingi kaddan nō tennan — anzanan anga lāgzdin, wābalnin anga krāusjan, aūga emelna. 2. Līpa en Šakunamans. 3. Adli en Nībudin meddju. 4. Bezzan be tenesse deiwāi. Gērbsenis ezze stan. 5. Ezze krāusjan en Nībudimans be zemāitan pagār tennan. 6. Medjanikāi be medjāi.

§1. Waraprūsai ni enbāndan eraīnan anzanan anga garrjan laikāi per swentans, adder jāuku be rombhota, sta ast stawīdan, kawīdan tēt sen swāise stibbans senaūguns anga kīrs pratreppa ... Skaitātun tālis]]> Antrā palazīnsna

Gerbā ezze kittans prūsan swentans garrjans

Ēnturs

1. Eraīnan garrjan, kawīds ast rembotha anga romova, ast swentan, sklāitewingi kaddan nō tennan — anzanan anga lāgzdin, wābalnin anga krāusjan, aūga emelna.
2. Līpa en Šakunamans.
3. Adli en Nībudin meddju.
4. Bezzan be tenesse deiwāi. Gērbsenis ezze stan.
5. Ezze krāusjan en Nībudimans be zemāitan pagār tennan.
6. Medjanikāi be medjāi.

§1. Waraprūsai ni enbāndan eraīnan anzanan anga garrjan laikāi per swentans, adder jāuku be rombhota, sta ast stawīdan, kawīdan tēt sen swāise stibbans senaūguns anga kīrs pratreppa wissans kittans sen aūktan anga plattu. Sklāitewingi, ik na garrjan aūga emelna. Stawīdai anzanai nadrāwai anga skallawjai kliptinai ēmpersin sadīna zmānintun be teinū. Waraprūsai laikāi stawīdans anga kittas pērgimis garrjans per swentan.

§2. Hennebergs peisāi ezze debīkan līpan en Skallawai, en Šakunan kāimu, kawīda, sklāits dwigubāsenjans, dīgi pastāi laikātan per swentan, beggi bēi spārts aūktan be stāran be, sklāits stan, dabber bēi rombhota,  be pagār tennan apperau di tenesses deiwammans (ikāi kliptinai be naktins).

§3. En meddjas teritōrijai stesse Nībudin parapijan dīgi bēi stawīda adli sen dwāi sena aūgusins wippjans ūnzai, kawīda dabber stalāi en 1664m. be kawīdas bildjan stwī mazīngi widātun, adder pērnai en tennan mēldi brukkusi be izdēlbi tennan, tenesses stibban erdeggusis en 1673m. en meddjas ugnis kēsman. Prei stan adlin be mālds, be wārs, be ni tēr iz Nadrāwan anga Skallawan, adder dīgi iz Zemāitijan, be Lēitawan, be tenēi stwen apperau tāšispastawans, sawinzlins, adder aulemtāi īr rūkans be penningans. Astis ast stawīda, kāi tenēi mēri ik ainunts astits paralizitan anga ainunts turri ka nika lemtan, staddan pralīzentei pra stans dwāi wippjans, mazīngi gaūtun kailūstinsnan, be dabber mazīngi aupaltun tūlan zmānins, kawīdai, pa tenēisan presnan, waīda ārstiskan spārtan be kawīdai ni gīdina si zmānintun swentan adlin, stawīda adli pastāi bilītan dīgi per  rumbùta egle be, ēintei prei tennan, zmānes bilīwusis: Eikim Rombhowa, adder dīwai iztarēi: Eikim Rommowa. Stawīdas adlis, sklāits dwigubāsenjans,  bēi tuls, beggi sklāits tennans bēi mazīngu aupaltun tūlan deīktans, kawīdans prūsiska bilā bilāi per swentan, prei perwaidīnsnan, Sƶwente [?loe]ƶuno be t.t. Sƶwenta mieste, be t.t.

§4. Sklāits stan, waraprūsai laikāi per swentan be kittans garrjans, sklāitewingi bezzan, pa kawīdsmu buwīnats retawīngjai zemmiskai deiwāi, tenēi pastai bilītan per bezdukkai, adder ainunts iz stan teīki wīrdan barzdukkai. Tikran ast en stesmu, kāi sklaitawīdai nadrāwai wis dabber bijja bezzan, beggi bārzdukai, buwīnusis pa tenesmu, škūdinats zmānimans, As mēri, kāi sta ast pikuls spīljai glaūdans sen lāngiseilingjans zmānins, adder tāns stwi tērpaui dabban, iz izbandāsenjan gi ast waīstan, kāi pa bezzu ast enwārguliskan ilgai sindītwei anga migītwei, sklāitewingi en wassaran be en kweitāsnas kēsman. En Mīmelei bēi wārika, mīliwusi en rēizans en pussideinan pamigītwei pa bezzu; ēnwangan tenā stesse paggan aumetti āumenin, adder pagaūwuns tennan ārstitun engaūwuns prābutiskan pakkajan rikīs [K]yperus, medicīnin zinānin doktōrs, be sen Dēiwas pagalban tennan izārsti, palaikāwuns tennan delli dēinas en anzanas tīmenei. Mazzi būtwei, kāi spārts smārds dussina “gilluwas jūtans” be stesse paggan tenēi jāu ni mazzi dēlatwei tikrōmiskai, tēt pikuls tērpaui zmānin nisātausnans, kāi paikīlai be sugerijja wisawīdiskans duslakiskans fantazijans, mazzi paspārtintin gezēirans ezze zemmis deīwans anga, dīwais, bezzas buwīntajans, be ka zentli wīrds bezdukkai, beggi prūsiskai, dīgi kāigi en Nadrāwai be Skallawai, wīrds bezdas zentli “bezzan”. Zentli bezdukkai — “buwīntjai pāgar bezzan anga ast pāgar tennan, tērupantai tennan”.

§5. As mēri, kāi per tennans bēi swentan wisawīdiskai garjāi, prēi kawīdans stibban dwejjina si be etkūmps senaūga. Kāigi waidinna glaubāli, en laūku, en Ragnitas regiōnei bēi stawīds anzan, kawīds pastāi bilītan per swentan; be na tennan enlīzi di sen lūzjan, pralīzi pra senaūgusins wippjans, drwūwintei, kāi stas wīrst pagalbuns.  En māise stankēsmiskasmu saddan, en Nībudimans, as turēi stawīdan rombotha krauszis [rūmbiskan (sen senaūgusins wippjans) krāusjan]; stwen as rēizan aupalla wāran zmānentin, kas madlijja si pakwēlpuns prei garrjan. Tāns ka nika miksēi pa bārdai, adder beggi as ni sergēi si be ni laikāi si prei pastippan tusnan be ēmpersdirīsnan, tāns senmaisāi si be kwaitēi aubēgtwei. Adder as etlaikāi din tenesse retawīngiskas paggan, kwaitīntei erzinātun, ka tāns segēi prei garrjan. As prasijja tūlan, adder ēst gērdau dis swajjan (anga swettin) emnin be kāi astits iz Zamaītjans. As endirēi, kāi tāns bijāi etskestun mi swāise pawīstins. Staddan aīnan swāiseisan patabbeljan (tēt pastānja bilītan kummetjai, kwēisan ketturins Tenesse Praswāikstista Brāndenburgas Kurfirsts palīkuns per māise be kīrkis astins) wakēi as prēi din, kas turēi izlaukītun din sen labban, adder stan dīgi ni walnai izpalla. Ēnwangan, pa ilgans izwīngsenjans, aīns iz māise patabbelins erzināi, kāi stas zmānents pastāits tengīntan stwi ezze waidilattu iz Zamaītjans: laipinnats tenesmu aupaltun stawīdan senaūgusjan garrjan per swāise nepātin, pastāwusin klūmbjan pra brendun lūzjan, be staddan prawestun stan malnīkan pra senaūgusjans wippjans. Waīdils wīrstits izmadlīwus iz dēiwans warrin pēr stan garrjan, stawīdasmu klūmbinsenjan ārstitun b.t.t.

As laikāwuns si stesse zmānentis līnku pastippai nipāusiskai be prasijja aūktais paminītan zamaītjan, kasse paggan tāns bēi pakwēlpuns prei garrjan be madlīwuns si. Tāns gērdau enwakīwuns Dēiwan, nadwessintei ezze pagalban per swāise nepūtin. As etrāi: labban, kāi tāns madlīwuns Dēiwan en stessei pawīstin, adder jāntei prei waīdilan, nadruwīntei na stawīdan nikānkstan pagalban, tāns laikāi si ikāigi nikrikstjāns, be as preimetti din tenesse nietrāwingjan laikāsenjan. Wārs zamaītis pagaūwa dribbintwei be wiptwei: tāns mēriwuns as wīrst din kāigi waīdilan senrissuns tengītun en pulkan; tāns immuns anktwei madlīntei etnīstin, dabber īr preidāwuns, kai teinū tāns wīrstits pastāwus izmāitintan anga pulkas līgas paggan, anga waīdilas ernertīsnas paggan, adder tenesmu nepūtin turrits būtwei wārgais. As adder eīskinuns tenesmu, kāi as ni mēri dātun din tēnstun prei swētewiskan sūndan, sklāit tāns turri tēr swāise grēkan prei Dēiwan aumadlītwei be aīns nō Din nadruwītwei, tēt Dēiws wīrst tenesmu nepūtin arwiskai galbtwei. Tāns mazzi nadruwītwei ir nō men, ik ter tāns swāise grēkan erzinālai, kāi as tenesmu ni tēr labban segīlai, adder sen pakkai preistatīnlai ēnstwendau, ēnkwendau tāns kwaitēi enpaltwei.
Staddan pra ginewīngiskan be kānkstan pamakīnsnan as ēnwangan erzināi ezze šismu wāran zamaītjan, kāi sirzdau ainuntans zamaītjans dabber ast drūktai ensadīntan, kāi stawīdai senaūgusis garjāi ni umzus tēt stebbulai pastāi ezze Dēiwu teikātan be, pa tenēisan presnan, tikrōmiskai pastānja laikātan swentai, be kāi tāns mēriwuns, ikāigi astits serrīptan, kāi stāi, kwāi, pra tenēisan madlītajans be waīdilans pamakīntai (waīdils ast izpretewīngis wīrs, dīgi kalbītajs, kas pa tenesse presnan, kalba sen Dēiwan en madlai), stawīdan garrjan tikrōmiskai teīsina, nikaddan ni astits pawērptan sklāits pagalban. Be stas zamaītis, kāigi as widāi, en swāise sīru palaikāi stawīdan presnan, ikāi teinū (mazzi būtwei iz bijjan) stan subban sirzdau kittans zamaītjans pirzdau men perklantēi.
Ēnwangan tāns pazināi, kai waīdats aīnan madlītajan, kas, ik turīlai mazīngiskan sen pakkai gaūtun šāi, prei stan garrjan, buwīntwei, ni tēr kwaitīlai sen wissan swajjan seimīnan šāi perskītwei, sklāit īr mennei turīlai būtwei debīka deiwūtisku be tēt tālis. Stu mūisesan, ik tāns tikrōmiskai enswentinlai stan garrjan. As prasīwuns, ka be kāigi zmōnjai segēi, kāi enswentinlai stawīdan garrjan. Stas wīrs gērba mennei retawīngins pawīstins, adder ezze stan as wīrst infōrmiwus labadīngewin skaitātajan en kitasmu deīktan.
Kai adder neggi stas zmānents, neggi dabber ainunts ni turīlai mazīngiskan etwartīntun si šisse garrjas paggan prei pagūnibin, as, tenesmu sēntei, laipinnuns wakītun swāise wāikans be aukīrstun stan gruntiskan wippjan, kawīds stesmu zamaītju bēi swarewīngi be kawīdse paggan stan garrjan mazēi pastātwei laikātan per swentan, pēr kan zamaītis spārtai pawārgau. Prēi stan adder preipalla ka zentlawīngi: 1) kīrtantei wippjan, mes wisāi stalāimai zūrgi garrjan, kīrtants sadenīks adder ni bei ēmpersdirīnti en tikran kērdan sāktwei prēipaus ezze krūwintismu wippjan, be brendus wippis krūwa tenesmu na pēdans, kasse paggan tāns tūls nikāi ketturins sawaītins sīrga ni delāntei nikawīdan dēlan, ikāi bei sījas kēsms; 2) stesse paggan wisāi zūrgi stalīwusjai senmaisāi si be augūbi, dīgi as, kāi pagalblai preignestasmu zmānentin, adder ankstāinai stas wippis jāu nikwēigi ni bēi.
As laipinnuns laukītun din seīlawingjai ni tēr en māise kāimu, be dīgi as subs jāi en wissans kāimans, kwei kāigi as mēriwuns, tāns mazīlai pastātwei perweztan, adder ni ezze ainuntsmu as ni mazēi erzinātun nika tikriskan, ikāi as šāi be stwen izlaīduns īr penningans. Zamaītis dīgi iznīka, be as mēri, kāi tāns turēi aupēduns stan wippjan. Pa kērdan nikas ni jāu prasijja ezze stan garrjan adder gūbi prēi di sklāits malnīkans, kwāi ebgardau wārjans.

§6. Jaūku waraprūsai swāise deiwāmans palīkei pastippans meddjans; ezze stan peisāwusis Erasmus Stella, Jodocus Willich[ius], Matth[aues] a Mechov. Stwi en nūse kēsman en Pabētjan tāutai bēi debīkan meddjan, adder garrjan lāndis en stesmu meddjan stēimans zmānimans sugerijja spārtan nāidan. Anga wa en Prūsas be Zemāitijas arāiku ast meddjaniks, kawīds pastānja bilītan per swentan, en kawīdsmu kelli buwīntjai nika ni kīrta, bijjantei, kāi deiwāi, buwīntei en stesmu meddjaniku, wīrst spārts škūdinusis.

Mātis Prātorius

Ezze kittans nigruntauktimmjans dēiwans¹, sklāitewingi ezze Gurcho²

Ēnturs

1. Uniwersalai deiwāi. 2. Kāigi sklaitīntun Gurcho, Wurszkaitis, Szwaybraitis? 3. Ezze Kurkas (Gurcho) walniskan. 4. Anga prūsai aušaūwa Kurkan (Gurcho) ezze mazūramans? 5. Ezze wīrdan Gurcho, ka tāns zentli? 6. Tenesse buweīns en Swentamēstu³. 7. En Tulkemitei⁴ be Frāmburgu⁵. 8. En subbiskamans buttans be kitēimans deīktans. 9. Aperāi tenesmu. 10. Ezze malkans, deggintans pēr tennan zmānintei. 11. Ezze pelannin. 12. Ezze zmāninsnas rittuns. 13. Meddu be wisawīdiskas īdas pastāi apperautun tenesmu. 14. Ezze idōlan, kawīds pastāi laikātan per Gurcho. 15. Ains prēipalis ezze stan. 16. Ezze Kaupālin⁶. 17. Anga Gurcho bēi Pergrubrius⁷?

§1. ... Skaitātun tālis]]> Septmā palazīnsna

Ezze kittans nigruntauktimmjans dēiwans¹, sklāitewingi ezze Gurcho²

Ēnturs

1. Uniwersalai deiwāi.
2. Kāigi sklaitīntun Gurcho, Wurszkaitis, Szwaybraitis?
3. Ezze Kurkas (Gurcho) walniskan.
4. Anga prūsai aušaūwa Kurkan (Gurcho) ezze mazūramans?
5. Ezze wīrdan Gurcho, ka tāns zentli?
6. Tenesse buweīns en Swentamēstu³.
7. En Tulkemitei⁴ be Frāmburgu⁵.
8. En subbiskamans buttans be kitēimans deīktans.
9. Aperāi tenesmu.
10. Ezze malkans, deggintans pēr tennan zmānintei.
11. Ezze pelannin.
12. Ezze zmāninsnas rittuns.
13. Meddu be wisawīdiskas īdas pastāi apperautun tenesmu.
14. Ezze idōlan, kawīds pastāi laikātan per Gurcho.
15. Ains prēipalis ezze stan.
16. Ezze Kaupālin⁶.
17. Anga Gurcho bēi Pergrubrius⁷?

§1. Sklāits stans trins zmānewingjans Rāmawas dēiwans, prūsai dabber turīwusis kittans, kawīdai ni aīnat pastānja zmānintan sen stawīdans rittuns, kāigi stāi trīs deiwāi na anzanan, kawīdamans waīdinusis di ukadebban zmānjan. Stāi trīs bēi ukaswarewingi sirzdau wissans deīwans be tenēisan dēlasnas spēri bēi be dāngs, be zemē.

§2. Stāi kitāi, stawīdai kāigi Gurcho, Wurszkaitis, Szweibratis⁸ anga Wiszrambraijtis, bēi ikāigi tēr na zemmin, en sklāitewingiskai līkutai spērin.  Adder iz stans trins, anga turri ainunts pirms gruntauktimmiskan pirzdau kittan, be nagīrbauntei tennans, anga prawerru laikātun si prēi stan tikrōmiskan enteikāsnan, be laikāwusis si prēi tennan wārai prūsai, — niwaīstan. Māise dirīsenis stawīds (tennan as ni kasmu ni preispārtina enīmtun), kāi prawerru sklaitīntun stan dēiwan enteikāsnans — stu tenēi bēi prawerīngais, stu tūls prūsai wīrst zmāninusis tennans (stans dēiwans), dīgi prawerru sklaitīntun be preitarīngi prei deīktan, kawīdan bēi palīkitan ainasmu anga kitsmu dēiwan.

§3. As mēri, kāi en Swentamēstu (Szwento-Miest), sta ast en «Heyligen-Beyl», Gurcho bēi ukadebs dēiws iz stans trins, tāns turīwuns ukaaūktan rangan be tūls wissas tenesmu šluzi di, palīgintei sen kittans dēiwans. Sklāits stan, prawerru aušaūtun be stesmu, kāi tenesse pagalba bēi prawerīngi, beggi en dēiwas Gurcho kwāitu bēi be īdjai, be pūwjai, adder sta, pagār gīwatan, kīrsa ka rikaūja Pykullis, pagār perkūnijan be zemmis āustewingiskan, kīrs ka rikaūja Perkunas be Padrympus, bēi ukaswarewīngi pawīstis, tēt [prūsai] tennan wīrst zmāninusis tūls pa trins dēiwans na anzanan. Ikāi Hennenbergers⁹ bilāi, kāi stas Gurcho — ast usts deīws, be dīgi Schützius, Thoms Waissel, Simon Grünaw be tūls kitāi bilāi tennan per stawīdan enteikāsnan, adder as ni aupalla ni prei ainan ainuntkawīdan tikslan, kasse paggan tenēi stawīdiskai teikātan.

§4. Ainunts, sklāitewingi Grunau be Hennenbergers, ezze stan Gurcho peisāi, kāi ikāigi prūsai aušaūwa tennan ezze mazūramans, adder ik prūsamans dālai Gurcho mazūrai, staddan tenēi subbai zmāninlai stan dēiwan, ikāi ezze stan nika nimazīngi aupaltun en pōliskan autōran enpeisāsenjamans. Emprīkiska pawīstis mazēi būtwei tikran, beggi prūsai bēi preispārtinusis mazūrans zmānintun swāise dēiwans. Ikāi as stesse paggan ni sen kawīdans istōrinikans ni kwaitei pagaūtun karjaūsnan be mazzi būtwei prūsai nadāi ains kitsmu, adder mazzi būtwei be mazūrai biskin wēlais pazināi Gurcho per swāise dēiwan; stu ni mazzais zmāninusis di tennan tūls, stu kitēimans trimmans aūktais paminītamans be tenesmu šlūzi tūls, segīwusis tūls rittuns.

§5. Pēr stan, kāi erzinālai stan waraprūsiskan dēiwan walns, prawerru pamēritwei ezze wīrdan Gurcho, tāns en rēizans pastānja iztarītan Gorcho. En 1249 en privilegijai¹¹, izdāwusjai pra pāwestas legatan, Jakōban¹², bēi pepeisātan Gurcho (sta mazzi būtwei ebpeisātajas blāndas, papeisāwusjas G en deīktu C). Māise presnas, walns peisātun Gurcho anga īr Giercho, stu Curcho, beggi emmens Gurcho pertīnka ezze gurkle, prūsiskai sta zentli «zmānes gurklē», izšendau gert, dīgi gyrt, prūsiskai sta zentli «pūtun». Adder stwi prawerru pazentlitun, kāi prūsiska C en stan subban preslin senpalla sen pōliskan G be pastānja iztarītan dīrzalai, tēt palīgu en minkstan K (K)¹³. Wa stesse paggan, ainunts stan Gurcho bēi peisāwuns sen C / Curcho, be entikriskai stas Gurcho bēi zmānes gūrklis dēiws, kawīdan tāns turri sātwintun sen īdjans be pūwjans, tēt īdjas be pūwjas dēiws, tēr mazzi biskin tūls pūwjas, stu īdjas.

§6. Kāigi īdjans be pūwjans, tēt be jūse zignāsnan wiskwēi zmānes laukijja, tēt be sta Gurcho dīgi pastāi zmānintun wiskwēi, kāigi wīdikaui be Hennenbergers be Simon Grunau, be ukazmānewingi deīktan bēi Swentamēstan (Heyligbeil) anga, tikriskais, debīks anzans stwen. Tāns bēi dīgi be ni mazzais āustabawingi kūnstan, beggi kweitāwuns zēiman be daggan. Stesse paggan, ainunts bēi peisāwuns ezze prūsans, senmaisāi stan anzanan sen anzanan en Rāmawai; empēreniskai prēi stans autōrans nika ni papeisātan ezze stesse anzanas sklāitiskans, tenēi tēr ebpeisāi, kāi tāns pastāi kīrstan, adder ezze stan en kitsmu deīktan.

§7. Sklāits stan anzanan, sirzdau Frauenburgan be Tolkemitan¹⁴ bēi interessants debīks stabs, na kawīdan zukkaunikai apperau be deggina zukkans en Gurcho zmānin, be deīktiskai buwīntajai — kittans īdjans.

§8. Buwīnusis tāli ezze stan stabban anga anzanan wis pat mazēi izbilītun swāise pateīsin — anga en buttamans, anga pagār wissan anzanan, adder tenēi bēi debīkan tūliskan en Prūsai en wissamans deīktans, en stan ānkstan kēsman ezze stan peisāi citātai stwi autōrai Hennenberger, S. Grunau, Waiselis, Tretters be kitāi krōnistai. Empēreniskai be stwi, be stwen stawīdans stabbans nimazīngi aupaltun, adder pirzdau delli mettans {aūkts} stabs en pjāusin meddju, nitāli ezze Gumbinnei anga Bisserkāims¹⁵, pastāi laikītan per swentan: deīktiskai buwīntajai nō tennan apperau rūkans, wilnan be palīgun, ikāi ni anga stabs bēi palīkitan Gurcho, mazzi būtwei dīwais per Pykullis, kāi tāns ni škūdinlai.

§9. Aperāi, sen kawīdans zmāninusis di Gurcho, bēi stawīdan skīstan zāljan talkātas zirnis kāigi: gāidis, ruggis, māizis, wizē, pupa, kekkerai, līkutkekers, be dīgi kittas [pawīstis], kāigi: mēnsa, miltan, meddu¹⁶, allu, pīws, daddan be wisawīdiskan kittan, ka preistalāi īstun be pūtun. Dīgi be pirms zukkan zukkausenis: stwi Bretkunas¹⁷ en swāise manuskriptu, be dīgi en Leītawiskamans preddikausnans¹⁸ peisāi, kāi tenēi Kurkai (kawīdan tenēi bilāi per Gurklius¹⁹) (spārts mazzi būtwei, kāi ebpeisātajai en stawīdsmu wīrdan Gurcho en deīku cli papeisāwusis ch) apperau gabtan esketran galwan be staggan, be wissan kittan īda anga perdāwusis.
Bilāntei ezze stawīdans oblācijans²⁰, as etmenna, ka peisāi Ewbūls Kōmiks²¹ en Semelei²², kaddan enwedda Bahusan, bilīntei tēt: «En pagaūsenju gi mennei apperaui di ainuntkawīdan krāujan, dumslin, eīsku — gallus; nika iz sēran, īr iz wīrsan. Be as ni bēi īduns ni saldan apperan, ni kūlsjan»²³. Dīgi paminijja Menandrs «dēiwamans palīgi di nipreistalīwingjans en lāndai staggans, gallun be kaūlans; wissan kittan īst subbai»²⁴. Dīgi enteikātan per stan Gurcho anga Gurklio, kawīds deznimai pastāi zmānintan sen zukkan staggans be kaūlans, kāigi dabber be teinū iz juksenjan aulemtāi zemāitai be tenēisan kaimīnai na arāikan: pirzdau īdjas īsenjan tenēi deginna kaūlans en pannu  en swāise dēiwas teīsin, adder pelannin erlāika māgijai anga enkāpa.

§10. En aulemtans rittuns be dājans prei Kurkan dīgi prawerru warīntun nōdan. Pirzdau wissan prei swentan anzanan bēi prābutiskai degānti pannu, kawīdan [tēt bilītai] waīdilats anga zignāts turēi sargātun, etrāntei sen swāise galwan.
Malkan ebpeisāsenjan, sen kawīdans enlaikāi pannu, arwiskai ni mazzi aupaltun. Ikāi mazīngi gadātun, kāi sta bēi anzanan malkas, beggi stas malkas {empēreniskai} en Prūsai bēi palīkitan per šlūzin deiwammans, dīgi bēi ukabrewīngis iz wissan, beggi tenesses dūms pastāi laikātan per kailūstan be ezze anzanan malkamans tīnka ni spārts debīks lāps, tennas sklaitewīngi ni preskēi be dīgi ezze tenēimans ni ast tūlan spānkstjas, palīgintei sen adlin be apsin. Anzans anglis ilgai erlāika gārmin, stesse paggan mazīngi ilgais enlaikātun pannu iz stans malkans. Ik ni ast anzanan malkas, tenēi mazēi tērpautun skāberwjan, beggi en emprīkisentin kēsman nadrāuwjai jāuku tērpaui stan garrjan, kaddan en swāise jaūjamans gattawina pirmicijans²⁷ — apperaui pirmans senrīnkusjans zirnins (pagār pagūnibis drūwisnan), tēt be per Kurkan be Patrīmpan²⁸, kawīdan zmānina sen emnin Gabiauga, adder kaūlans deggina en pannu. Gi entikriskai stan garrjan ni dāst spārtan lāpan, ni spānkstjans, dīgi sūit ilgai enlaikāi dūmawintjans anglins. En stesmu pannu endegga be degga apperan.

§11. Anga anglis ezze stesmu garrjan pastāi tērpautan, pa māise infōrmacijan, nikwei ni papeisātan, ik ter mazzais engaūwuns prābutiskan pakkajan rikīs Bretkūns, kawīds deznimai nōpalla burrewjans, dīgi, paminijja, kāi tenēi pannus pelannin, en kawīdsmu apperan pastāi deggintan swāise deiwammans, tērpau en burtausnai — kāi būlai rikīwiska zukkausna: per zukkans en Labjawai, kwēi tāns subs bēi pagaūwuns buwīntwei, sklāits dwigubāusnans, en tenesse kēsman tēt dabber segīwusis di³⁰.

§12. Sen pannu tenēi dabber apperau be deginna pirmans wēisjans be wisawīdiskans īdjans, be pūwjans. Adder kāigi tenēi stan segīwusis sta ni ast ebpeisātan, ikāi nika ni ebgalwāntei, as mēri, kāi tenēi zirnins anga zukkans dēja na skabtan lubban, na ukawīrsawan līja di allu, daddan anga pīwan, be staddan jāu dēja na gattawintans panniskas anglins, stawīdiskai perklantīntei pannu [apperan] swāise deiwammans. Pawīstis ast en stan, kāi tēt  segīwusis be zemāitai, be kaimīniskai skalwai, be gērdau mennei ezze stan Wilhelms Mertīns, kawīds kāigi tēr bēi nōseileniks en Werdenu³² — debīkas erudīcijas zmōi be tenesmu bēi spārts interessanti stawīdas pawīstis.

§13. Ezze meddu stas zmōi dīgi gērdau, kāi tennan, en pādu, aīsinusis di, be staddan degginusis di. Tikran, ni wissans īdjans pastāi deggintan, beggi deznimai Kūrkai, tēr pa kittan emnin, īdjai be pūwjai pastāi mestan be izleītan en buttas lunkin, škurai be kittas asības ebwarēi sen tennans.

§14. Sklāits wissan stan, assanin, pa pjaūwan, per Kurkan wiskwei pastānja ensadīntan stātuwa (ezze tennan ānkstais paminītan en Jakōbas, pāwestas legātas, priwilēgijai, kwēi tenā pastāi bilītan per idōlan), tenēi tikīna tennan be bilīwusis dīgi per Kurkan. Wirdāi iz priwilēgijan stawīdai: «Idōlu, kawīdan tenēi [prūsai]. senrīnkusis āustan, jukkusis aīnan rēizan en mettu ebwīlktun be zmānintun kāigi dēiwan, — tāns pastāi bilītan pra Kurkan, — anga kitēimans swāise dēiwans, ni tikīnusimans ni dāngun, ni zemmin, be per kawīdans emnins tenēi tēr ni pastāi bilītan, ezteinū tenēi [prūsai] ni wīrst apperausis apperans»³³. Anga stawīda statūwa pastāi izpjaūtan anga tikīntan iz arrjan³⁴, anga iz pekkus skārdan — ni eīsku.

§15. Stwi mennei pergūbi en galwai, kāi aūktais paminīts Wilhelms Mertīns, kāigi tēr en swāise šlūzis pagaūsenju, widāi prei swāise kīrkis-regiōnis kāiman Martenikai³⁵. Stas kāims ast pagār Zemāitijas arāikan, emprīki kittan kāiman, perlānkintun jāu Zemāitjai, arāiks pastānja sklaitīntan pra appin sen emnin Šiša. En Zemāitijas pussei bēi anzans, adder pagār tennan, pa pēnkjans zāngans, bēi sūit debīks stabs. Nitāli ezze stabbu auktā kartana pastāi erlāngtan, pa tenesse presnans, nimazzais 6 pēdas en aūktu, na tennan wāzis skardā iztēnsta, adder na tenesses galwan gigāntiska kurka sentrista, Aūktais paminīts Mertīns kāigi tēr taūwinuns si, kaddan tenēi izwīlka stan kartanan be kaddan tenēi aukabīna idōlan, adder taūwu tāns endirēi, kāi prei stabban, en kawīdas wīrskawisku kārts³⁶ pastāi dētan, stalāi wārs wīrs. Dīwa perjāja wāra, labbai ebwīlkta genā sen nimazzan kraggan, kraggan wārs wīrs, as kwaitīlai bilītun tennan pra waīdelatan³⁷, immi prei tennan, biskin erpilninuns en kraggan: immi tennan en rānkan be bēi madlīwuns, adder ka tāns bilāi, nōseileniks ni mazēi kirdītun be izgūbi, kāi pawadīntun swāise nietnīstin. Adder, seīlawingi paprasīwuns, tāns erzināwuns, kāi tenēi dīnkau swāise dēiwaitjan, dāntin tenēimans īdjans be pūwins, maitāsnan be izlaikāsnan, adder tenēi ni kwaitēi bilītun tenesse emnin.
Pa madlan maldūnjai immi si pēr rankans, sāka zūrgi anzanan be kartanan, adder stas dāncis izrēizan wangīna si, biskin waīdelats etkūmps pagaūwa madlītun sen kārtan. Pa madlan, izpūwuns kārtan, tāns enkāusina kartanan,prei kawīdan wisāi dīwai pergūbi, izraūwa tennan be wisāi gābi kwēitjan krītkan. Wāzis skārdan immi waīdilats kāigi dēlan per swāise dēlansnan, adder zāljan, kawīds bēi na kartanan, spārts taupīngi dāst di wisēimans. Stadda tenēi wisāi sīda zūrgi anzanan be stabban, adder waīdils na stabban dēja wāzis skārdan be, sīda na tennan, gērdau waitjāsnan ezze tenēisan pertiksnan be wārans pajuksmans, dīrans be kittan, etminnuns Zeminan, Perkūnan, be kittans. Pa gērdautan waitjāsnan tenēi wisāi galwan līnka prei zemmin. Kaddan tāns aulīzi iz stabban be senmaisāi si sirzdau zmānins, tenēi pagaūwa īstun be pūtun, sta wērau trīs dēinas. Wāzis skārdan tenēi erglāngits tēt en zēimjan sīsnas pagaūsenju. Mēnsan tenēi īda sen wisawīdiskans drūwisnans be kartanan zmānina kāigi barikai — perwaidinna, kāi stawīds laikāsenis — ast stēisan rittus likkis, kawīdai pastāi palikītan, kāi zmāninlai Kurkan. Sta zmāninsna, sūit mazīngi, bēi ēst stawīda, kāigi be stas pajuksmas, kawīdans rikijjai iz Gōlšteinan, jāwusis en Pērsijan, nadirēi en Terky (mēstan en Russjas teritōrimans) en Bycae prēikenis buweīnu; tūls ezze stan — en Ōlearijas «Pintegas ebpeisāsenju en Pērsijan»³⁸.

§16. Sklāits stan, māise labsmu ginnin perwaidinna si, kāi ikāigi be per Kurkan stawīda stātuwa pastānja statīntan, kaddan tenēi statinna kaupālin, beggi dabber be teinū prei nadrāuwjans, skallawjans³⁹, be kāigi zemāitjans , wis dabber ast pajuksma en Kaupālin⁴⁰, kāigi buwāi en sīsnas kēsman, aūktai, na ilgan kartanan, sēitun wisawīdiskan zāljan kurkan, sen wesseliskan stan kartanan erlāngtun be preidrūktintun prei dwarrins anga sullan, prōpaus kawīdan wīrst gūbusis di sen arrjans.
Stawīdan kartanan tenēi bilāi per Kaupole, be tenā stalāi ērgi stan kēsman, ikāi pagaūnja si arrjan pjaūwa; staddan tenēi stan zāljan kurkan aukabinna ezze kartanai be stēisan zāljan delīkan, iz kawīdan tikīnta kurka, lazinna pa arrjans — laikātan, kāi stawīdai zāljai — ezze saūlis kāitu; wīrst pagalbusis ezze graūztajams, škuramans be pelīmans, kāi stāi en skūnei ni pragerlai zirnins. Delīkan tenēi taupa kāigi madicīni — laikātan, kāi stawīda zāljai pagalba ezze wisēimans enwārgsenjan; adder as ni mazzi preistatīntun si, kāi sta kaupāli gatawinna en Kurkas zmānjan.

§17.  Tūlan kas prasijja: Gurcho be Pergubrius bēi aīns deīws, anga tenēi pastāi sklaitīntan aīns ezze kitsmu be pra ka tenēi ebzentli si? Māise labs ginni mēr, kāi Gurcho be Pergubrio bēi aīns dēiws: ikāi, kāi sta tikrōmiskai paprestun, prawerru waīstun, kāi Pergubrius pertīnka ezze Peř gū berū, sta ast diserativum, be zentli zūrgiskai  «kwaitītun permaisātun», «kwaitītun ka nika perteikātun», stwi perteikāntei zemmin bilāi di «perguberu dirwą», «as kwaitēi teinū laūkan perteikātun», teinū as wīrst segīwuns stan dēlan, dīgi «pergubyk z̀emę̂» — sta ast «perteikāis stan zemmin labbai». Dīgi preigērbjantei engnāstun zīngslan, jaūku bilāi di: «pergubyk, iszgubyk man gerrai», «engnātais tennan labbai», «permaisāis tennan labbai», be t.t.
Dīgi Pergubrio pastānja swentintan be en pālju, be en assanei, beggi tenēi paskalītai, kāi «dēlinikan» tenēimans prawerru be en wassaran, kaddan gattawina laūkans prei daggas sīsnan be kadda prawerru tennans perteikātun prei zēimas sīsnan. En pāljan, kaddan delāi pagaūnja si, tenēi madli tennan ezze pagalban, kaddan īst skjāurin galwans en tenesse zmānin, astis en stesmu, kāi nadrāuwjai be skallawjai segēi stan wis dabber. En assanin, pjaūwusis āustan, tenēi tennan per stan dīnkau, adder kāigi tenēi laikāi si en stesse upperas kēsman— gadāimai tūls gērdautun, wīrst ebwaitjāwusis wīrdan Pergubrius.
Kurka pastānja laikātan tēr pēr pūwjan be īdjan deīwan, be tenesses swentikai buwāi ni en wassaran, kāigi prei Pergrubrjan, adder tēr en assanin, be sta stesse paggan en assanin wārai prūsai pagaūwa sklaits krakstan pūtun be īstun, be bēi ebwartīntei prei Kurkan, kāi tāns zmāninlai en assanin, pa āustas pjaūwan, augaūtans īdjans be pūwjans; kāi tenēi ēilai tenēimans en kērmenin be kailūstiskan, kāi wisāi paliklai kaikailūstai be kūnslai si ezze enwārgsenjamans, preipallusimans nideiwūtiskamans, ezze stesmu, kāi embaslai si en gūrlei, be t.t., be t.t. Stawīdai bēi Kurkas enteikāsnas, be Pergrubrius ni turēi nika kittan segītun, tēr kūnstun dēlan, tēt sirzdau stans dēiwans prawerru widātun zentlawingjan sklaitīntan. Stesse paggan be Jāns Malecius⁴¹, bilāntei ezze Pergrubrjan, ni wīrdan ni gērdau ezze Kurkan, beggi tenēisan enteikāsnas pastippan sklaitinna si. Arwiskai, mazzi būtwei, kāi prei Kurkan, be prei Pergrubrjan pjaūwa di wāzukan, ikāi sta bēi pawīrps izrīnksenis, beggi en perlānksnai ezze ļudjas labban, pjaūwa di kurwan, be tēt kāi segīwusis di abbeimas dēiwans, ikāi deznimai pjaūwa di wāzukan kāigi āustas simbōlan⁴². Kāi deīws zmāninlai laūkas dēlan be mūisesinlai «kukāris īdans»⁴³.

Mātis Prātorius

1. En tikrintu ōriginālu Mitteleres Standes, en manuskriptu Mittlern Standes. Auprasta di ni «gruntauktimmjai deiwāi», be ni «zemmiskai deiwāi», adder sta zentli «sirzdāi» anga pawīrdiskai «sirzdas būsenjas».
2. Turri būtwei Curche, Curcho kāigi wiskwēi. Mažiulis rekōnstruijja kāigi *Kurkā (be pawaidinna, kāi turri būtwei feminīnum).
3. Miks. Heiligenbeil, lēit. Šventpilis, prūs. Swintamīstan, teinū mask. Мамоново.
4. Miks. Tolkemit, lēit. Tolkemita, pōl. Tolkmicko, mask. Толькмицко.
5. En ōriginālu: Frawenburg; Miks. Frauenburg, lēit. Frauenburgas, pōl. Frombork, mask. Фромборк.
6. En ōriginālu: Kopole. Lēitawiskai sta bilāi si Kaupolė anga Kupolė; sta ast kāigi miks. Maibaum, pōl. drzewko majowe, słup Majowy.
7. En pirmasmu manuskriptan: Pergrubrius, en antru:  Pergrubrius.
8. En pirmasmu manuskriptan: Szweybraitis.
9. En ōriginālu: Henneberger.
10. Schützius, Thomas Waissel, Simon Grünaw
11. En ōriginālu: in dem Privilegio, dirēis 12 autengīnsenjan.
12. Jacobo Röm[ischen] Päbstl[ichen] Legaten. Stwi papeisātan ezze sawaītjan Friedensvertrag zwischen dem deutschen Orden und den abgefallenen Preussen in Pomesanien, War- mien und Natangen, geschlossen unter vermittelung des päpstlichen Nuntius und Assistenz des Bischofs von Culm. Sawaītis pastāi papeisātan si wassarinas 7d. 1249m., en pillei Kristusburg (miks. Christburg, teinū pōl. Dzierzgoń), en Paguddei. archidiakōns Jakōbs, pāwestas delegāts en Leōdijai (teinū en Belgijai: pranc. Liège, miks. Lüttich, lat. Leodi(c)um), pagattawinna sawaītjan latīniskai; delīks, kwēi Kurka pastāi paminītan: Ydolo, quod semel in annno collectis frugibus consueverunt confingere et pro deo colere, cui nomen Curche imposuerunt, vel aliis diis qui non fecerunt celum et terram quibuscumque nominibus appellentur, de cetero non libabunt.
13. Pirma K papeisātan sen gottiskan šriftan, en klāmramans tenā pastāi paāntrintan sen Humanistenschrift (handwriting style of the Humanists), s.a. Renessansas kēsmas humanismas šrifts.
14. En pirmasmu manuskriptan: Tolkemit, en antru: Tolekemit.
15. En antru manuskriptan: Gumbinnen be Bisserkei.
16. En ōriginālu: Honig, Meth.
17. Bretki[us] [— tāns bilāi ezze Chronicon des Landes Preussen(1578, 1579) be izdrukkautans Pōstilans* (Kunnegsgarbs, 1591)]
*ezze lat. post illa, sta ast preddikausna.
18.Littaw[ischen] Predigten [— en atru manuskriptan: litthauischen].
19. En antru manuskriptan: Gurklus.
20. Bey dieser Oblation. Sta ast ezze «apperans», ezze  welalat: oblatio.
21. En ōriginālu: Eubolus Comicus.
22. En ōriginālu: Semele.
23. En ōriginalu: Primum quidem sacrificant mihi quidam sangvinem, vesicam puta fellis, nihil de corde, ne q[ui]dem superficiem. Ego vero neq[ue] dulci vescor victima, neq[ue] femoribus. Ka zentli «neq[ue] dulci vescor victima» ni ast eīsku, beggi apperan mazzi būtwei «prēskan, enimmumni īstun anga sūtewingi /  saldan / ebwaidilānti».
24. En ōriginālu: quod diis apponant extimam lumborum partem, fel et ossa, Cibo inepta; reliqua ipsi absumant [—  Conf. Clem. Alexandr. I. 7. Strom. [Clemens (Alexandrius), q. ex. multis ed.: Opera […]. Vide d(164).]]
25. En ōriginālu: Waydelott, oder Ƶygenot [— dīgi mazzi būtwei kāigi «zigōnai / ziggonai». Iz enciklōpedijan «Swētas amzjas mitai»: en 16mm. tekstu waīdilatai dīgi pastāi bilītan si per zignātans (Signot, Segnot, Zygenotte, ezze signät, «zignātun»)]
26. En ōriginālu: die Nadrawen [en al. m. corr. ex -er.]
27. En ōriginālu: die Primitias, iz lat. primitiae «pirmāi wēisjai/āustai».
28. En ōriginālu: Padrympo.
29. En ōriginālu: Labiaw, teinū miks. Labiau, lēit. Labguva, teinū mask. Полесск.
30. Pa J. Bretkūnas informaciōnin ezze Labjawas burrewjans, tērpawusins zukkans kāi mūisesintun zukkan gabsnan. Pratōrjas mēriwuns, kāi Bretkūns ebpeisāwuns stan, ka subs erzināwuns, be bandāwuns paprestun kaddan burtausnā bēi en Kāpan pussideiniskasmu krantan, en kāimamans.  Ikāi jāu 90 mettai pragūbi, Pratōrius labbai waidūns, kāi pirman Bretkūnas «dēlas deīktan» en Prūsai bei Labjawa, stwen tāns bēi nōseileniks ezze 1562m. iki 1587m., kaddan pagaūwuns buwīntwei en Kunnegsgarbu, kwēi tāns šlūzi en Šteindammu (Steindammer Kirche).
31. En ōriginālu: Wilhelm[us] Martini[us] Weylandt Pfarrer [— adder en abbeimas manuskriptan papeisātan Prarrer en deīktu Pfarrer]. En rēizans mazīngu aupaltun Martinis (1618-1671). Tāns bēi lēitawiskas wirdālistas gruntiniks, luteranismas nōseileniks, pa studīsnan en Kunnegsgarbu ezze 1642m. bēi nōseileniks en Werdenu ērgi swāise gallan. Dēlawuns ēmperi sen D. Kleinan (lēitawiskas grammatikis autōrs). Mertīns bēi aīns iz Prātorijas «kultūriskan zūrgiskan», kāigi ebgalwāi Prātorius, tenēi waitjāi be maināwusis si informaciōnin. Mertīns, ilgai dēlawuns prei Prūsijas be Debīkas Lēitawas araīkan, mazēi turītun autēntiskan informaciōnin ezze stan lēitawiskans pajuksmans, rittuns be druwīsnans.
32. En ōriginālu: Werden; lēit. Verdainė.
33. En ōriginālu: Idolo quod semel in Anno collectis frugib[us] consueverunt confingere, et pro Deo colere, cui Nomen Curcho imposuerunt vel aliis Diis, qui non fecerunt coelum et terram, quibuscunq[ue] nominib[us] appellarentur, de caetero non libabunt [adder tikrōmiska citāti turri būtwei stawīda: Ydolo, quod semel in anno colectis frugibus conueverunt confingere et pro Deo colere, cui nomen Curche imposuerunt, vel aliis diis, qui non fecerunt coelum et terram quibuscumque nominibus appellarentur, de caetero non libabunt]
34. Aupresta kāi sta ast arrjan kurka. W. Toporōws peisāi en «Prūsiskasmu wirdeīnan»: «Stawīdai rittus, senristai sen pjaūwas wangīnsnan be sklaitewīngi sen panzdaumas wāltis sklāitewingiskan zentlisnan, labbai waistāi en sklaitewīngiskamans traiciōnins, kōnkretai, en deinabaltiskas, pōliskas, deinaslawiskas. Per stawīdan rittun tipiska tēma sen spējan be klipsnan, be panzdaumas wāltis emnes senpalsenis sen kluppusjas si en wālstju persōnažas emin (beggi prūsiska tradiciōni waīda Kurkas etwaidīnsenjan kāigi idōlan, stwi prawerru preidātun stesse idōlas emnes».
35. En ōriginālu: Maternick. Stawīdan deīktas emnin mazīngi senmaisātun sen kāiman Metrickweten/Metterqueten (lēit. Metirkviečiai), kawīds bēi prei subban lēitawiskan araīkan be nitāli ezze appei Šiša, na tenesses tikrōman krāntan; stwi turri būtwei kāims Matarnischken (pa 1584m.) / Mattarnischken (pa 1785m.) (dirēis Stallupönen, mask. Нестеров). Senmaisātun sen kittans kāimans, kawīdai turri emnins Matternincken ni prawerru, beggi tenēi bēi en Īnstrapillas regiōnu — per tālis ezze appei Šiša.
36. En ōriginālu: Kauszel [corr. Kanszel, hic et al. pro Kauszel].
37. En ōriginālu: Weydulut.
38. En ōriginālu: davon Olear[ius] in der Persianischen Reise-Beschreibung [— Olearius, Adamus, q. ex multis ed.: Vermehrte newe Beschreibung der Muscowitischen und Persischen Reyse, so durch gelegenheit einer Holsteinischen Gesandschaft […] geschehen […], welche zum andernmahl heraus gibt […]. Schleswig, 1656; Asufuhrliche Beschreibung der kundbaren Reyse nach Muscow und Persien […] zu dritten […] mahl […] herausgegeben […], Schleswig, 1663; Ausführliche Beschreibung der kundbaren Reyse nach Maoscow und Persien […]. Jetzo zum vierten und letzen mahl correct herausgegeben, Schleswig, 1671.]. Ōlearius ebpeisāwuns Terky kāigi mēstan be drūktawa, kawīdan bēi zēstan pagār alpin Timenkan en Čerkesijai, kawīda pastāi rikaūtan pra Maskōwitiskan carin. Terky pastānje palīkitan kāigi ukataliskan maskōwitiskan araīkiskan mēstan. Prātorius bilāi ezze stawīdan izraūsenjan prei Ōlearijan: «Stawīdan wāzis skārdan, en enjāsenjas kēsman en Terky be izjāsenjas iz stwen, ebtikkamai nitāli ezze ercōginis Bikis buttu; ēmperi sen galwan be raggan tenā pastāi patēnstan na kīrsnan skrīzjan, en sirzdu ketturjai rēizai perpjaūtan be kabīntan na ilgan kartanan».
39. En ōriginālu: Zalavonen.
40. En ōriginālu: Johann.
41. Johannes Meletius. Dīgi waīsta stawīda ortōgrafija: Johannes. Maeletius, Jan Malecki-Sandecki be t.t. Drukkautajs, teōlogs, talkautajs. Tūls waīsts tenesse sūns — Jerōnims Malecius, paeisāwuns sūdawiskans prazins.
42. En ōriginālu: foecunditatem.
43. Perwaidinna si, sta zentli «buttas īda/īdis», en ōriginālu: Küche-Speise.

Ezze zūdewitans (Zudewiten), kwāi teinū bilāi si be bilāi di per sūdawins (Sudauen) be kāigi tenēi izpilnina swāise dāinans

Tenēi izrīnka sebbei wāran wīran, kawīdan laikka di per teisīngin be swentikan, kāigi mes bīskapan, tāns pastānja bilītan per wārskaitan (Wourschkaity), pra tennans, zmōnitints swāise dēiwans, erzinna ezze swāise enwārgsenjans be perdāst di swāise pakwaitīsnans deiwammans.

Emnes stēisan dēiwan ast:

Dēiwibis stēisan zūdewitan (Deywoty Zudwity):

Ukapirmas (Ockopirmus) — pirmas, dāngus be lāuksnan dēiws. Swāikstiks (Swayxtix) ... Skaitātun tālis]]> Wazukkas upperausna prei nidruwīngins jātawins sen sklaitawīdans dāinans, kawīdans tenēi izpilninusis zūrgi 1520-1530 m.

Ezze zūdewitans (Zudewiten), kwāi teinū bilāi si be bilāi di per sūdawins (Sudauen) be kāigi tenēi izpilnina swāise dāinans

Tenēi izrīnka sebbei wāran wīran, kawīdan laikka di per teisīngin be swentikan, kāigi mes bīskapan, tāns pastānja bilītan per wārskaitan (Wourschkaity), pra tennans, zmōnitints swāise dēiwans, erzinna ezze swāise enwārgsenjans be perdāst di swāise pakwaitīsnans deiwammans.

Emnes stēisan dēiwan ast:

Dēiwibis stēisan zūdewitan (Deywoty Zudwity):

Ukapirmas (Ockopirmus) — pirmas, dāngus be lāuksnan dēiws.
Swāikstiks (Swayxtix) — swāikstas dēiws.
Aušauts (Auschauts) — enwārgsenjan, niwarin be kailūstiskas dēiws.
Autrīmpus (Autrimpus) — jūrjan be marrjan dēiws.
Patrīmpus (Otrimpus) — tēnkantis wūndan dēiws.
Bardāits (Bardoyats) — laīwan dēiws.
Pergrubris  (Pergrubrius) — augīna lappans be zāljans.
Pilnitis (Pilnitis) — stas dēiws eblāimei be pilnina jaūjan.
Perkūns (Parkuns) — grumminas (perkūnas), mēldan be sūjis dēiws.
Pikuls (Peckols) — pikullas be timras dēiws.
Pōkuls (Pockols) — skraidāntjai naseīljai anga pikullai.
Paskaits — zemmis dēiws pa swentasmu bezzan.
Bārzdukai (Barstucke)  — līkutai zmānes.
Markapālis (Markopole) — zemmis zmānes.

Stwi ast swarewīngjai deiwāi, kawīdans tenēi uperrawintei wazukkan, zmōnina, pawērtina be laikka per ukadebbans. En kītsmu upperausnans tenēi preiwakēi ni wissadan dēiwans, adder tēr ukaswarewīngjans en stawīdan rīndan. Tenesse pirmans swentikans swentinna di pirzdau stan, kāigi ēitwei sen plūgan en laūkans. Stans swentikans tenēi bilāi per Pergrubrjas (Pargrubrij) upperausnan. En wisēimans kāimans tenēi ēit en ainan buttan. Stwen pagattawinta debīka kannawi anga pīwas dwāi kannawis. Wārskaits (Wourschkaite) erlāngja plasan kārtin, pilnan pīwas, sen rānkan be madli „Ō, galwe be dēbe dēiwe Pergrubri (Pargrubrius), tū izgunna zēiman prēipaus be wartīna etwārtai pastipasmu tāutan lappans be zāljans, mes madlimai ten, kāi tū be paaugīnlai nūse arrjan be pernaikīnlai wissans nizāljans“. Bilīntei tēt, tāns zemmai laīdja kārtin, gabja, erlāngja sen dāntins, izpūja be metta tennan pra gālwan, nikāusināntei sen rānkans. Ains na tennan gēidja, erlāngina kārtin, pēda etwārtai be pilnan sen pīwan statīna pirzdau Wārskaitan (Wourschkaiten). Staddan tāns pagaūnja etkūmps be madli, kāigi bēi ebpeisātan ānkstais, dēiwan Pergrubrjan, kāi tāns segīlai etnīstin, kāi patengīnlai ānkstan sūjin be ergalīnlai Pikullan (Peckollum) ēmperi sen tenesse pamestan Pōkulan (Peckolli), be izpūja kārtin kāigi ānkstais. Panzdau wisāi pūja en skrittu.
Tīrtan rēizan tāns pagaūnja be madli dēban dēiwan Swāikstikan, kāi tāns sen swāise swāikstan en prawerīngjan be tikrōmiskan kēsman erswāikstinlai arjan, zāljan be pekku. Pa stan tāns dabber rēizan pagaūnja be madli debban dēiwan Pilnitjan, kāi tāns dālai augtwei debīkasmu grazjāmans wāltjans be kāi tūlninlai tenēimans arjans en jaūjai, tēt kāigi ānkstais [bēi ebpeisātan]. Tēt tāns pūja, erainasse dēiwan teīsei be girsnai, pīwan pilnan kārtin, nikāusināntei sen rānkans. Kitāi [dīgi] — nikāusināntei sen rānkans; be kārts ni turri būtwei pastatīntan, adder turri di tennan laikātun. Panzdau tenēi gremja grīmans dēiwan teīsei. Pīws pastānja kāuptan jāuku ezze perōniskasmu zemmis gastan: āusts, kawīds izaūga nō stan zemmis gastan, pastānja perdātan be platti di per pīwan.
Kitāi tenēisan upperas swentikai — pa āustas pjaūwan. Ik āusts ast izpalewīngi, tenēi upperaui, zmōninantei ānkstais paminītans dēiwans, spārts tennans dīnkawintei. Wārskaits (Wourschkaiti) pērwakau maldūnjans, kāi tenēi dēiwans zmōninlai be tennans ni ernertīlai. Tenēi widāi, kawīds bēi dags be kawīda bēi pjaūwa, be wiss wangīna si kāigi ānkstais bēi ebpēisatan — kaddan izpūja di pilnan pīwas kārtin. Adder ik mettan bēi sūjiskan be arrjas ni brendusjas anga pastāi wārgai pjaūtan, tenēi dīgi gatawinna swentikans. Be Wārskaits (Wourschkaiti) madli debban labban dēiwan Aušautan, kāi tāns madlilai dēiwans Pergrubrjan (Grubrium), Perkūnan (Parkunen), Swāikstikan (Swayxtixen) be Pilnitjan (Pilniten) būtwei labadīngewin tenēimans kittan mettan. Tenēi pazinna kāi ernertīwusis swāise dēiwans. Staddan tenēi palīki ains kītsmu kassjan. Eraīns turri preidātun prei pīwan sētas māizjas pussin, en rēizans be wissan sētan. Dīgi imma di kassjan ezze stēimans, kwāi perlīmi tenēisan ensadīnsnans be kwāitans. Gennas turri preipestun geītin iz pīrman āustan. Tēt tenēi īst pra upperausnan, kawīda tenēi tēt — kelli pīws ast.

Kāigi tenēi upperaui wazukkan

Adder kaddan tenēi kwaitēi upperautun wazukkan, staddan ketturjai anga pēnkerjai kāimai rīnka si. Ik tenēisan ast tūlan, kāupja di kurwans be rīnka si wisāi en ainasmu buttan. Stwi labbai endegga pelannan, gennas perpēda gāidjas miltan be engnāta zīngslan. Wazukkan anga kurwans tenēi etwedda prei Wārskaitan (Wourschkaiti), šis nalazīna dwāi rānkans nō tennan be bilāi, madlintei wissans dēiwans, kāi tenēi enīmlai tenēisan swentikans be swentinlai šins mēnsans be gēitin, kāi tenēi mazīlai sen teīsin upperautun. Deiwāi pastānja iztarītan tēt kāigi ānkstais bēi gērdautan, eraīns pastānja zmōnintan pa tenesse debbiskan. Stadden tenēi wedda wazukkan en jaūjan, erlāngja be wisāi ēit zūrgi tennan. Wārskaits dabber rēizan wartīna si, preiwakīntei wissan dēiwan kāigi [bēi ebpeisātan] ānkstais be perrēisa tīman be bilāi: “Sta ast nūse pirzdaunīkan swenta, teisīnga pagirris paminīsnā, kāi peršlūzilai etwērpsenjan ezze nūse dēiwan nērtjai”, — be erbasda wazukkan. Krāujai ni dāst di tektwei na zemmen, adder weddaissan spīgsta di sen tennan. Panzdau sklaitīna di mēnsan be dēt di en kattilan; wīrai ensīnda zūrgi pannu, be gennas perpēda gāidjas miltan, segēi iz tennan traskeīljans be etdāst tennans wīramans. Šai mitāi neizkeptan gēitin eraīns kitsmu pra degāntin pannu, ikkai ni jāutja, kāi sūit kēptan. Panzdau delijja di mēnsan. Kaddan tenā aubīrgta, staddan gerrja di be pūja iz ragans wissan naktin. Pirzdau āustran izēit wisāi emprīki kāiman, pēda sēn sin kaūlans be trussans — wissan, ka palikka. Tenēi sendēt wissan en jāukun deīktan, izmigga sen zemmin be ebsergēi, kāi stwi ne preiēilai ni pekku, ni sunnjai. Panzdau aujāt di en buttans be padāst si deiwammans. Dīnkaui di swāise zignātan (Segnoten), kawīds pastānja bilītan per Wārskaitan (Wourschkaiten), spārts zmnonināntei be teisināntei.

Zemmis dēiws Paskaits (Puschkaytus)

Buttan stesse dēiwan en zemmei pa saiwāgarjan. Šin garrjan tenēi laikka per zmōnewingjan be swentan. Pa tennan perpēda di gēitin, pīwan be kittan īdjan be madli di tennan erswāikstintun swāise Markapāljans (Markopolan) be autengīntun swāise bārzdukans (Parstucken) (līkutai zmānes) en tenēisan jaūjan, kāi tenēi perpēdlai stwen gēitin be kāi labbai erlaikālai stan, ka jāu perpēstan.

Naktin tenēi statīna en jaūjai stallan, dēt pīwan be gēitin, keptan be pāritan [īdjan], sūrjan sen anktan, perwākaui tennans en wāisjans be auwerrja jaūjan. Kaddan ankstāinai aupalla di īstan īdjan, staddan spārts tuldijja di si be stan īdjan, kawīds ukatūlan īsts, ekūmps upperaui di, ukatūlan dēt di nō stallan be druwēi, kāi sen dēiwan pagalban tenēisan arjas wīrst tūlninusjas si.

Bardāits (Bardoayts), jūrinikan dēiws

Stas dēiwas pastānja zmōnintan pra stans, kwāi plūja en marrjai anga jūrju. Tenēi druwēi, kāi debīks ēngels stalāi en jūrju. En kawīdan pāusan tāns ast pawartinānts, stwen tāns, dumīntei, ebwartīna laīwans, kawīdai tenesse nērtis paggan skēnda. Be arwjai prūsai, be sūdawai, be stāi, kas sen tennans ēit zukkautwei, — wisāi bilāi tennan per dēiwan Bardāitan (Bardoayts), madli si be upperaui tenesmu.

Tēt tenēi werda zukkan be dēt tennan en jaūjan na skistan kurkan anga salman, īda be pūja iz kārtikans anga iz līkutans gilljans tassins. Stwi stalāi tenēisan zignāts (Segnote), anga wārskaits (Woutschkaite), be waitjāi ezze wētran, be bilāi kwei tenēi turri zukkautwei be en kawīdan dēinan. Sirzdau tennans ast tūlan pikullas reddan.

Ezze tenēisan dājans prei perlūban be wesselin

Adder ik ainunts kwaitēi gaūtun tāwas duktin, staddan šis ni etdāst tennan gratis. Tāns turri tenesmu dātun 10 markans anga pa swāise lāiman. Ik tāns ni dāst penningans, staddan dāst tenesmu kurwan anga gēitin. Tāws ni wīrst etdāwuns swāise malnīkan swettimans grātis. Šāi turri taukintun kāuptun mārtjai mantelan sen krakstan. Kaddan martī jāu ast taukintan, tenā senwakēi swāise ginnins, gennans be mērgans, kāi tenēi ēmperi sen tennan raudālai. Martī pagaūnja nikānkintei si raudātwei. Panzdau tenā bilāi: “Wōi, wōi, kas wīrst ebstēguns māise tāwikas be mutrīkas laztikan? Wōi māise tēmparai kattika, sunniks, gertika, zansika, skēurika, swēikika, kas wīrst papekāwuns tennans?”

Staddan wisāi en buttu paraudāi, staddan tenā imma swāise ginnins be wedda sēn sin prēi pannu. Stwi tenā iztarra: “Ohow mey myle swente panike!” — sta zentli zūrgiskai: wōi, māise mīla swenta pannike, kas wīrst etpēduns tebbei sāusans malkans, kas wīrst sargāwuns ten? Be ezze spartasmu gulsenjan tenā ebmīnza, adder kaddan ginnjai stan endirēi, ebzūrgina tennan be bilāi: “Wōi, māise ginnike, ni graudēis tēt spārts, dirēis, kāi [gallus] dumslē ni drezlai si, kāi ni wīrst wīrtusi swāise wīru niprawerīngi”.

Kaddan mārtjai prawerru jātwei iz buttan, kaddan brūtgams tengīna abazzan, be kaddan perjāja prei kāimas arāikan, staddan aīns wīrs, preibēguns pas abazzan, en aīnassei rānkan turīntei lāpin, en kitsei — pīwas kragan, bajjina be erswāikstina. Kaddan tāns trīs rēizai zūrgi abazzan enbēga, be iztarra: “Kāigi tū en swāise mīlas tāwikas buttu sargāi pannikan, tēt be tālis sargāis, tēr tennan [— pannikan] jāu wīrst būwus gīmtan”, be preilajja mārtjai.

Weziks pastānja bilītan per kellawezjan (Kellewese) tenesse billai. Kaddan abazzus perjāt prei wartellins, tāns dīwai izsāka ezze zirgu, be šāisentei en māldas buttu kalsīwingiskai krīkstja: «Kellewese periot, Kellewese periot» — kellawezis perjāja. Staddan kellawezis be wisāi kitāi bēga iz abazzan en buttan. Pagār wartellin stalāi klūmpis sen bālzinjan nō kawīdan ast kekkuls. Ik kellawezis wīrst sīduns ni pīrmas nō tennan, tāns pastānja dēlbtan, skēiptan be tāns pastānja talkātun pra kittans wertellins. Adder ik kellawezis pīrmas wīrst gābuns klūmpjan, staddan tāns wīrst tūriwuns kekkulan, be tenesmu nika wīrst segīwusis di. Pazndau tenēi ebtīnka mārtjan, kellawezis etskīt, adder martī sīnda na klūmpjan. Tenēi ebkaīlina tennan. Kaddan tenēi izpūwa, staddan wedda tennan zūrgi pelannan, kellawezis pēda klūmpjan, tenā etkūmps pastānja sadīntan be tenesses naggis pastānja mūtan. Wāisjai, maldūnjas laztā, pekku, buttan be buttiskai traūkai pastānja pīgtan sen stan wundan. Staddan mārtjas akkis pastānja perristan, be wārsai pastānja āngtan sen meddu, be tenā pastānja westan prei eraīnan warrtellin, kawīdai ast en buttu. Prei eraīnan wertellin bilāi stas, kas wedda mārtjan: “Trenke, trenke” — brukkais, brukkais, — be tenā brukka sen naggin en wartellin. Pas tennans ēit zmōi sen zakkan, en kawīdsmu ast sklaitawīdai semeneīnai: gāidis, ruggis, māizis, wizē linnas semeneīnai. Tāns supja na mārtjan prei eraīnan wartellin be bilāi: “Nūse deiwāi wīrst dāwusis tebbei wissan sūit, ik tū wīrst palikkusi sen nūse drūwjan, nūse tēwan drūwjan”. Staddan tenesse akkis pastānja wērptan, wisāi sīnda prei stallan be pūja, dāncaui ergi wēlan bētan. Kaddan maldūnjams kismus jāu migītwei, staddan dāncauintei preiēit ainā iz tenesses ginni be pjaūnja tenessei skebbeljans, adder zūrgiskas gennas māukja wainikan sen preišutan gaīlan pastan, kawīda bilāi si per abglābtin (Abglobte), — tennan martī wīrst pādawusi, ikāi wīrst gēidusi na sūnun. Gennas bilāi: “Mergīka, kawīdan tū wīrst pādawusi, ast iz twāise mēnsan; kaddan tū wīrst gimmusi wāikljan, staddan twāise mērgas dēinas wīrst wangīnusjas”. Pazndau tenā pastānja westan prei laztan, staddan ebpjaūnja be perpēda di maldūnjamans maldan gertjan, keptan wazukkan anga kurwas pāutans. Per pūjan nimazīngi pjaūtun nikawīdans kastratans zwērins, kāi tenēi {maldūnjas} īdlai “wāisiniskan īdjan” be paliklai wāisiniskan.

Ezze aulaūwusins

Ik kas enwārgsta, staddan sadīna delli pīwas kannawins pa lāiman kāimai anga swāise ginnimans, kāi tenēi paraudālai tennan, kaddan tāns wīrst aulaūwuns. Nāws pastānja pamūtan en tappjai pīrtin anga staldu, tāns pastānja pamūtan skīstai be ebwīlktan en gaīlans rūkans, sadīntan na klūmpjan en sirzdu. Pazndau pīwas kannawis pussis pastānja izlaīstan, izlaītan en ainuntkawīdan rīkan, imma di kārtikan. Eraīns pūja per aulaūwusin be bilāi: «Kaīls nūse ginni» [«Kayls naussen gingethe»] — as pūja pēr ten, māise ginni, kasse paggan tū aulaūwa? Mīlan gennan anga ni turēi? Anga niturēi swāise pekku? Anga ni turēi swāise klentin? — wissan bilāntei sen rīmans. En panzdaumanin rīndan, kaddan pūja di, kwaitēi di labban naktin be madli tennan, kāi tāns en stesmu swētan ebkaīlinlai tenēisan wāraisjajans, brātins, ginnins, kāi sen tennans labbai sendīnglai, panzdau ebwēlka di tennan en rūkans, preikabīna prei grawwan pēiljan, adder zūrgi winzun ebgrenzza di ilgan pastan, enpēda penningans per īdjan.

Tālis, ik genā aulaūwusi, tennan ebgrenzza di sen āuwilkans, kāi tenā mazīlai bastītun ka nika, ik tenessei wīrst prawerīwus bastītun. Staddan erlāngina nāwan en abazzan, ginnis pagār līsta jāntei na zirgans sen erlāngintins sablins, kīrta winnan sen tennans be sen kalsīwingiskan tārin krīkstja: «Begeyte, Begeyte, Pecolle» — bēgaiti, bēgaiti, jūs pikullai. Gennas pagār līsta aulaūwusjan ērgi kāimas arāikan, kwei enkāpts sūls, be nō tennan ast šilings. Wisāi na zirgans jāt prei sūlan, subs pīrmas imma šilingan. Kāigi tēr tāns waidinna šilingan, tenēi etkūmps bēga prei nāwan sen erlāngintins sablins, lagzdins; eraīns, turīnts ainuntkawīdan ēnrankjan, suppina sen tennan en winnu be krīkstja kāigi ānkstais. Stāi, kas turri zirgans be abazzans, wezza aulaūwusjan en kapan. Kaddan tenēi etwartīna si en buttan, ik aulaūwusi genā, stadda imma wikkjan, linnan be grikkin, be stan, ka tenēi tenessei kwaitēi, deggina, dīgi segēi be pa wīras galan. Ikāi tenēi ni pastāi krikstētan, tenēi degginusis be nāwans, kāigi palīgu en nūse kīsman aupalla di tenēisan kapans na kapurnans en lāidju, kawīds tenēi bilāi per kapurnan (Capernen). Pelanni be kaūlai, lazīntai en pādans, be stas, ka endīja di aulaūwusimans, pastānja serrīptan.

Ezze mettasdeinans

Mettasdeinans, ik tēr gimtāi turri spārtins, tenēi swentinna etwirai, neswarewīngi, kasse mettasdeina sta ast. Ik gimtāi ni turri lāiman, staddan senrīnka si trīs, ketturjai anga pēnkerjai rēizai. Eraīns perwākaui swāise ginnins en kīrkin, kāi paminīntun swāise wāraisjajans, en kīrkis padwarrju bilāi ezze aulaūwusins; panzdāu ēit en brewīngjan piweīnan. Wīrai sīnda sklāitiskai, gennas dīgi, tennas perpēda liškin sen keptan be aubīrgtan zukkan. Dwāi gennas ebšlūzi prei stallan. Niaīnunts ni turri bilītun ezze īdjan. Abbas gennas padāst īdjan, be niaīnunts ni turri izwīlktun pēiljan. Īdis sklaitīntan tēt, kāi ni prawerru turītun pēiljan. Staddan tenēi īst, be eraīns stan, ka bēi palīkitan aulaūwusismu, mitāi pa stallan be lajja pīwas kārtikan. Kaddan pujā wanginna si be stalāini auīmta, staddan wisāi dīnkaui stan, kas swentinnuns dātan, be pagaūnja pūtun kaīls pas kaīls aīns per āntran [kayls posslayls eins peranters] be gremja swāise grīmans, ikāi tenēi mazzi stalītwei sen naggins. Sta genā, kawīda pūja per wīras kailūstiskan, izpūwusi etskīt, padāst kārtin wīru, dāst tenesmu rānkan be buccaui tennan en wārsans. Stan subban segēi wīrs per gennan.

Ik ainuntsmu ka nika rāngusis di

staddan laukijja di waīdilan (waidler), sta ast genā, anga wīrs. Stan segēi be miksjai, be prūsai. Waīdils (waidler), anga burrewis pastānja bilītan dabber per zignātan (Segnoten) be tenēi pastānja spārts zmōnintan, kāi tāns iz swāise kārban nikasmu nika ni endēlai, ka mazīlai škūdintun pekku anga kailūstisku. Stāi zignatāi (Segnoten) jāuku ast klūmbjai, gurīnan, spāngan be subbai sebbei nimazzi nikāigi pagalbtwei. Kaddan tenēi pastānja prasītan kasse paggan tenēi ni pagalba sebbei, etrāsenis ast stawīds: tenēisan dēiws tēt kwaitēi. Tēt stas zignāts (Segnot) preiwakēi dangus dēiwan Ukapirman (Ockopirmum) be zemmis dēiwan Paskaitan (Puschkaitus) be madli tennans, kāi šis wags ni mazīlai perēitwei pra arāikan. Panzdau tāns imma dwāi rīkikans, be stas, kas pastāi ebrāngtan, endēt dwāi penningans: aīns — waggi, kits — sebbei. Wāidils glaubāi skrīzjan ✝ sen krīdin en minsāwei. En kawīdei pussin waggis pennings ast, stwen tāns aubēguns, — sta mazzi būtwei pussideināi, wakarāi, zeimāi anga deināi. Staddan tāns bilāi: stwi prawerru laukītun tennan. Ebrāngts turri perpēstun pīwan, kawīdan tāns [=waīdils] zignāi. Tāns imma klūmpjan, sīnda; minsāwin anga kārtikan erpilninna pastippan sen pīwan be statīna na zemmin, dirēi en dāngun, erlāngja rānkans be iztarra: “Ō, warewīngi dēiwe dangus be lauksnan, sen swāise spārtan be rikaūsnan laipīnais wāikans, kāi twāise zmōnis ni būlai etīmtan, kāi šis wags ni mazīlai aupaltun pakkajan be etdwessenjan, ik ter mazzais staddan, kaddan tāns preiēilai be perpēdlai ka tāns rānguns”. Stwi tāns stan wissan nagīrbaui. Tāns erlāngja kārtin be nadirēi kīrsa pīwan. Ik pīws turri spāinan — madla bēi kirdītan. Ik nikawīdan zentlan ni ast, staddan tāns izpūja din be etkūmps erpilninna; be segēi kāigi ānkstais, madlintei kittan dēiwan — pazemmis rīkis dēiwan. Wissan stan tāns āntrina ērgi stan kēsman, ikāi pikulliskai dēiwai ni wīrst dāwusis zentlan — na pīwan tīnka spāina. Tāns wanginna sen swentas Īzus emnin be iztarra: en Tāwas ✝ be Sūnus ✝ be Swentas naseīljas emnin. (Dirēis, wargaisegīnts, kāigi tū dēiwas sūnun perwartīnuns en Pikullas wāikan).
Miksjai bilāi stans māitarans per prawīdjans, tēt spāngs spāngan wedda. Ik wags preiēit anga buwāi di, kāi tāns pastānja gabtan, sta zentli, kāi drūwis bēi spārtan be warewīngi, — kāigi zmōi druwēi, tēt sen tennan be izgūbi.
Dīgi tenēi ebzignāi spāngans, klentins, zmānins ezze wisawīdiskamans enwārgsenjans be etrīnka tenēimans dēiwan, kāigi ānkstais bēi papeisātan.
Dīgi, ik tenēi bujja stan, stas kawīds madli ebzignāsnan, šis [=zignāts], enwaitjāntei prei dēiwan, ni bilāi tenesse [= dēiwas] emnin, adder tēr bilāi tennan en pamīrisnamans, bilāntei: “Dirēis, anga sta ni ast Rikijjas grazwāi wirdāi, adder mes turrimai pastātwei ebkektan be ebsmeītan, be stesse paggan mes wīrst pastāwusis trintan, deggintan, sadīntan en kalūzan. Ik tū auminijja anga kwaitēi ettikrōmintun si, anga wārgai kāi as wīrst pagalbuns sen dēiwas wīrdan? Zmānimans buwāi walnan be Dēiwu as zmānis, kaddan wagges pastāi sūnditan”. Sen stawīdans wīrdans tenēi patikīnusis tūlan zmānins pra nidruwīngjans. Stesse paggan sargāsei mans Dēiwas sūns ezze stesmu, beggi walns enēitwei en Dēiwas rīkin sen aīnan rānkan be sēntjai spāngs nikāi sen abbans en prabūtiskan nīksnan.