1. Wāriks. Debs Tāws. Ezze sallawas 6 dēinai pa pajuksman zmānes pagaūnja bilītun ezze Wārikan. Sta ast Nikls pa mōdernan (krikstjāniskan) wersijan, anga pa prūsiskan pajuksman – sta ast dēiws Patals, kawīds jāu izēit neikaūtwei pa swētan. Mazzi būtwei, stas Wāriks ast dīgi Kaūks – sta ast kerdā, kaddan jāu labbai wīdimai Kaūkan-Oriōnan en dāngu zūrgi pussinaktin (en Kalēndans Oriōns stalāi ukka līgjais be ukka aūktais en dāngu). Be šī kerdā mazīlai dīgi būtwei: Patalinnis anga Kaukinnis.

Iz kalēndiskans grēmans waīdimai, kāi tāns ast pērgims, kasmu prawerru apperautun zirnins, sēmenins, be tēt enēitwei en Tāwas Dwaran, be tāns aupēda en meddjan prei swētas garrjan:

Ai tāns aupēda
En zalljan meddjan
Ai Kalēnda, Kalēnda
 
Ai tāns sadinna
Prei skāberwikan
Ai Kalēnda, Kalēnda
 
Ai tāns ebsuppi
Sen aūsan sirablan
Ai Kalēnda, Kalēnda

En kitsei grēmai mergā bēga basā pa snāigan izpilnintun māgiskans endāsnans, be ēntjai pa tiltan ebtīnka Tāwan. Tētet enēit en kittan swētan, kwei gaūnja etrāsenjans na wissans prasīsenjans.

Tāwas dwarran mazīngi widātun pjaūnintjai adlis anga pjāusis wirselljan.

Prei Tāwas dwarran (Debs Tāws ast dīgi Tistīs en grēmamans) dīgi wedda zirgāi. Maldūns turri pattintun Debbas Tāwas dukterin – kittas swētas mārtjan, anga martī pattina kittas swētas wīran.

Kwei zirgan bēgtan
Stwen rassas krūtan
 
Be preibēgusis
Tistijjas dwarrins

2. Zirgan deinā. Sallawas 6 d. ast stēisan zirgan deinā. Anga dīgi Aswinnis. Na kittan līgmenin mazīngi mēritwei, kāi ezze šissei kērdai Wāriks ast Dēiws Ukapirms (kāigi dāngus swāikstas astis), kawīds jāt sen gaīlan (dīgi swāikstas simbōlan) zirgan. Stesse paggan sta mazīlai būtwei kēsms gadātun be burtwei pra gaīlan zirgan. Zirgs izpilnina Dēiwas/steisan Dēiwan kwāitan be pawakēi zmānentis dalljan.

Mazzi būtwei, en wārans kērdan en sallawas mēnsin prūsai apperawusis zirgans. Ezze stan nientikriskai etminijja gerbā “prūss Dargs be gaīls zirgs”. Sta mazīlai būtwei ka nika palīgu īndiskai “Aswamedjānei” (aśvamedhá) anga dāinamans, kawīdans Wulfsnans widāi en Prūsai (en Paguddei) zūrgi 890 m.: nigīwas zmānentis labban pastāi delītan en 5 anga 6 delīkans (ikāigi māgisks mettas gīrbis) be izlaīstan pra zirgan kīnan, kawīdses simbōlan ast praēisenis iz wāran mettan en Nawwan mettan – wāran mettan (wāran labban) turri būtwei pastippai izlaīstan be perlaīstan nawwasmu ljūdju, kāi mazīlai pagaūtun si Nawwan Mettan.

3. Gīrbis 6. Mettas Saūlis kōds. Mettas Saūlis pints. Kāris. Pāitaran-Brāti.

Tradīciskai Mettan be Mettas Kellan pastāi delītan en 6 delīkans (6 punktai en orizōnti) pa Saūlis pintin en dāngu. En īndiskai “aswamedjānei” pastāi apperauts zirgs, kawīdsmu jāu ast 24 mettans, 2 + 4 = 6. En prūsiskai “aswamedjānei” pa Wulfstanan, aulaūwusjas labban pastāi delītan en 6 delīkans.

Iz amzjas grēmans mazzimai waīstun ezze dāngus sēimjan: Saūli ast Māti, Mēniks ast Tāws, Lāuksnas ast Sestras, Pāitaran ast brāti. Kasse seimī sta ast? Deznimai karjaūsniks anga seirenīkai en folklōrei waitjāi sen dāngus sēimjas streīpstans. Be stawīds karjaūsniks anga seirenīks simbōliskai ast stas, kas jāu pagaūwa swāise nōseilawingiskan pintin, be tenesse arwi seimī ast kōsmiska, en kawīdan tāns/tenā dīgi pa biskin enēit. Iz amzjas tekstans waīdimai, kāi galwas dēlatajs turri sklāitewingiskan sēisnan sēn stan swāise Brātrin-Pāitaran, kawīds pagalba dēlataju pasprangtun zirgan.

Erasms Stella en swāise 1518 m. lāisku “Ezze Prūsas prawāriskan” (De Borussiae antiquitatibus) pawakēi, kāi prūsai izrīnkusis Wīdewutjan per swāise “bittin kunnegan”, adder subs wīrds, sen kawīdan prūsai bilīwusis ezze “bittin kunnegan”, ast Bioterus, ka turīlai būtwei: Bittars, Bāitars anga Pāitars. Wīdawutis wīda prūsans kāigi pāitan be sin – kāigi bittin kunnegan – Pāitaran.

Iz amzjas grēmans waīdimai, kāi bittis ast ikāigi sirzdauwenikkai sirzdau trins swētans. Kits interessantis folklōris fakts iz kalēndiskans tekstans, kāi bittis mazzi būtwei Dēiwas sinōnims: en kalēndan Kaūkas bētu bittis zēidja buttan, kawīdan ast Saūli, Mēniks be Austrā, adder en kittai wariāntei Dēiws zēidja buttans, kawīdai ast Saūli, Mēniks be Lāuksnas. Tētet, Pāitaran turīlai būtwei kunnegs anga dēiws-sirzdauweniks, stas kas ast sirzdau dāngus be zemmawas swētans.

stwen subs Dēiws ēit, buttan zēidja tāns - kalēnda

Kāigi waīdimai iz 1529 m. S. Grunnawas Prūsiskan krōnikan, Wīdawutis dīgi turēi brātrin. Mes mazzimai laikātun abbans tennans per Dēiwas sūnuns, kawīdai gēidja na Saūlin anga Saūlis dukterin be wezza tennan sen āldjan pa jūrjan. Tēt dīgi, kāigi G. Beresnewičs mēri, Wīdawutis ast Dēiwas anga Perkūnas sūns, adder Pratennis (tenesse Brāti, Swaisbrāti anga Bratennis) ast Pikullas sūns. Be abbejan tenēisan māti ast dēiwi Austrā anga dāngus Laūma.

Interessanti ast Pāitaras seisnā sen dalljan. Stāi īndus turri motīwan ezze ussjans stēisan izprettwewjan gennans, kawīdas ni bēi padāwingis, stesse paggan enpalla en dāngun, tennas ast īndiskan Pāitaran – Kṛttikā anga Kārtikā. Be en Pāitaras sirdu ast malnīks Skānda (ikāigi “skēnda”, be waīdimai, kāi īndisks dēiws Šīwa auskandinna swāise sēmenin en Gangas appei, kwei Skanda gimma), kawīdan stās gennas auginna. Be Kārtikā etminijja ezze lattawiskan “tīrtjan” Lāiman, kawīda ast bilitā Kārta. Ka izpilnina Kārta, mes ni spārts labbai waīdimai. Ik Lāima lemja-aulemja dalljas delīkan per zmānin, Dēkla turri “dētun” stan dalljas gabtan, adder iz tekstans en rēizans wīdimai, kāi Kārta turri “kabīntun” gīwatas kēsman. Be kasse paggan “kabīntun” ni ast spārts eīsku. Adder en rēizans ezze Pāitaran mēri ikāigi ezze wainikkan. Be kāigi ast waīstan, en Kaupālin ast Kaupāli-kārtana, na kawīdan mērgas, metāntaj kabinna swāise wainikkans. Be tēt kabināntjai tennas waīda swāise dalljan.

Tēt dīgi ezze “kabīntun” zentlan, mazīngi etminītun si ezze bittins be kārjans: bittis (kawīdas mazzi būtwei simbōliskai kāigi Dēiws) en pāustai dabbai kabinna swāise kārjans-buttans, kawīdai, mazzi būtwei, ikāigi Pāitaran kabba en dāngu.

Kittapausiskai, mazzi būtwei, kāi tirtī Lāima – Kārta be īndiskan Pāitaran – Kārtikā pertikka ezze werban kīrta (kīrstun). Stesse paggan mazzimai dīgi gadātun anga Kārta ni būlai dalljas aspekts, sēits sen gīwatas kīrsenjan, sen gīwatas wangan.

Tēt dīgi ezze stan werban kīrta (kīrstun) pertikka wīrds kārts. Be en rēizans ezze Pāitaran dīgi bilāi di kāigi ezze kārtin, mērintjai en galwai ni tēr kārjas fōrmin, adder dīgi delli lāuksnans ezze kāirai, widāntjai dins kāigi dīgna anga rānkena. Be šī dīgna waidinna kērdan en naktin.

Stwi zēidja si rindā:

kāris – kārtana – Kārta – Kārtikā – kārts

saūlis mettas pints – ussjai – malnīks/kunnegs – kāris – swents sirds – swētas suls – dalljā – waidīntajs

Pāitaran sendāst Saūlis dāngus swētan be Pikullas chtoniskan swētan.

4. Zirgāi be kīrsns gertis. Tētet en sallawas sirdan mes dīnkawimai zirgammans. Buttas ljūdis dāst zirgu tūlan wizzins sen kīrsnas gertjas krāujan. Stas gertis turri būtwei kīrsns be sen 9 kāisnins (ikāigi Ragīngis Newineraggis be Prūsas Braīdjas rags). Zentli, jāu pagaūwa si skerstuwwis.

5. Skerstuwwis (pekkus pjaūsna). Pjaūtun nōmaitan walnan en pilnibin anga pirzdau pilnibin. Pa skjāuris kassan gadāi di ezze winnan en zēiman anga ezze pastippan mettan – ik kassas pagaūsenis ast stārs, staddan pirmā zēimas pussis ast saltā.

Skjāuri ast wēisjawingiskas be gīwatas energījas simbōlan. Pjaūtas skjāuris galwā en rēizans ast subba Kalēnda, etskīwusi Saūli anga Saūlis energījas pannu. Kasse paggan? Pagaūnintjai swiltun pjaūtan skjāurin zmānes en rēizan wīda, kāi tenā “etskīt” be bēga ēmperi sen degāntjans salmans be tēt mazzi deggintun buttan, stesse paggan pjāunja di skjāurins zūrgi dwāi sawaītins pirzdau Kalēndans.

Mazīngi mēritwei, kāi simbōliskai skjāuris kērmens ast kalēndiskas saūlis “kalūza”, iz kawīdan prawerru pawīrpintun Saūlin be Saūlis pannu.

6. Kaūks (Kaūkars) en Kalēndans. Zūrgi Kalēndans Kaūks-Oriōns “stalāi” ukka aūktais be ukka līgjais en dāngu. Sta ast tenesse kēsms izpilnintun swāise Dēlan: izrankītun, pawīrpintun Saūlin. Kaūku sēntjai per Utrjan (Kalwjan) en šan kērdan, tāns “kalla”-dēlbja  sen kūjan Saūlis kalūzan (?Swētas gārban), be sen kūjan kalla nawwan Saūlin. 

Tēt dīgi ast sen skjāurin. Pjaūtajs en pagaūsenju delli rēizans dēlbja skjāurin sen kūjan be tēr panzdau jāu pjaūnja din – ikāigi pawīrpina saūlin.

Na kittan līgmenin Kaūks ast Autrīmps, stalīnts en jūrjas sirdu, kas rikaūja kīrsa Wētrans be bāngans. Autrīmps turri dwāi prusnans, ka zentli – dwāi galwas wētras – labā wētra be nilabā, adder stan mōdelan ast palīgu dwīnjan zirgammans: dwīnjai be sirdau dwīnjans ast niwaīsts dēiws (stwi en sirdu ast gertis). Kaūks-gertis ast wisēisan wētran wāldniks.

7. Ragīngis be gīrbis 9. Kalēndan Kaūkas bētan anga Swēntan Bētan. Ankstais na baltiskan kalēndiskan stallan bēi 9 ēdjai, gattawintāi sklāit pannus ebdēlasnan. Sta bēi zemmis labban: zirnis, semenjāi, reisāi, wēisjai, wāgas, krimmas. Wissan sta ast iz ni stēisan zmānin plattibin, adder iz pāustan plattibin, kāigi meddjan (ni iz saddan). Stan labban, šāi ēdjai ast seisnā (tiltan) sen kittan swētan, sen stēisan wēlin, pirzdaunīkan, naseīljan, dēiwan swētan. Wēlais tikka 12 ēdjai, jāu sen pannus ebdēlasnans, adder ainawīdan – ni zwēris pertiksnas.

Māgisks gīrbis 9 pergūbi iz mēnikas kalēnderan. Ainā mēnikas fāzi ast zūrgi 9 naktins, ppw., ezze pirzdau pilnibin ērgi pilnibin. 9 mēnsins/mēnikans ast ezze wassaras Līgjamans ērgi Kalēndans, ka ast arwi be gīwan Mettan, beggi 3 mēnsjai pa Kalēndans ērgi wassaras Līgjans ast neggi mettan, neggi kerdā. Tētet, perbēga Ragīngis Newineraggas zentli perbēga Mettan.

8. Ragīngjas 9 ragāi. Gertjas 9 kāisnis. Prābutiskan. Izēit, kāi Kīrsns Gertis ast dīgi sēits sen Mēnikan (sen Mēnikas ciklas pagaūsenjan) be gīrbjan 9.

Palīgintjai pirman mēnikas fāzin sen Prūsas raggan be gertjas kāisnins mazīngi widātun palīguns glāubans. Prūsas rags ast ikāigi stilizīts pirmas fazis mēniks sen kōdan 9.

Braīdis ast Prābutiskas simbōlan. Kalēndas ast dīgi Prābutiskan, kaddan kerdā wanginna si.

Tēnti Kalēndas ast maisāli: aīnas pawīstis tikka iz mēnikas kalēndaran, kittas – iz saūlis kalēndaran. Kelli ast widātan, Kalēndas ast ni tēr Saūlis swentikai, adder dīgi Mēnikas aspekts – mazzi būtwei, stāi Wirsnā audāst si anga seitā sen mēnikas pirzdau pilnibin. Kalēndas mazīlai būtwei aulemtā swarewīngi 9 dēinan sawaīti (pa mēnikas kalēndaran), kaddan mēniks aūga ezze nawwibei ērgi pirzdau pilnibin, anga ezze pirzdau pilnibei ērgi pilnibin. Staddan na newīntan raggan audāst si Wirsnā, be kits (desīmts) rags ast jāu māldan, ka tēr teinū etteikātan, swētan.

Adder teinū en Kalēndans mes tūls dirēimai en Saūlin. Be etteikatā, gaiwintā, etskīwusi Saūli waidinna skrittan sen skrizzjan.