Zēimas zupāni suppja be metta, Suppinis-Mettelan – rēizan en mettan

Ka ast Mettelan? Be kawīdans kōdans turrimai en šismu emni?

Mettelan ānkstais mazēi būtwei kēsms ezze wassarinas 5 d. ērgi wassarinas wangan (anga dabber ilgais).

Sta bēi sūit ilgan kērdasetrapan, kaddan zmānes turēi mattautun mettas arāikan, ebzentlitun wāras mettas wangan. Prei palīginsnan, Rōmas swentikai Terminalia pastāi swentintāi en wassarinas 23 d., ka bēi panzdauma deinā en Rōmas kalēndaras mettu. Be subs Rōmas dēiws Terminus (lat. “arāikas stabs”) ast stēisan arāikan dēiws.

Wīrds METTAN ast perōniskai baltisks: pr. mettan, leīt. metas, metai, latt. mets, meti.

Be mettan ast iz balt. *met- “weltun, pawartīntun” – stan, ka wella si (willa), s.a. “kerdā”. Wēlais iz *met- “weltun” pertikka zentlisnā “mestun”. Palīgu wīdimai iz slāwiskans billans:

*met-/*mat-

mask. мет- (мести) – “mestun āukruwjan prēipaus sen welāntjans klekstas skatīsnans”,

mask. мотать “weltun, ebwijātun, wītun”.

Be iz *met- “weltun, mestun” turrimai mats – “ka ast mattautan”.

“mestun šūtwans” = “welāntjai mattautun/etmattautun, mēritun/etmēritun telli šūtwans kelli prawerru”.

Be mazzi būtwei, zmānes widāi mettelas mōdelan tēt, kāi tenēi turri etmattautun telli be telli “šūtwans” per kittas mettas skrittan. Be wissan wāran ka palikka – āupausintun (mestun) per nawwan plattibin, per nawwan mettas skrittan. Pēr stan kāims senrīnka wissans wārans niprawerīngins pawīstins be METTA dins en pannu anga en akkan. Stesse paggan Mettelan ast skistinsnā. Zmānes METTA āukruwjan be wārans pawīstins be tēt ebzentli mettas arāikan. Tēt dīgi zmānes METTA-dēlbja wāran Māran anga truppan, dēlbja be deggina.

Etmattautun “šūtwans” dīgi mazēi sen jāsnan: jāja sen zirgans, jadāi ezze gārbu sen slajjans. Bilāi di, kā tāls anga kā tūls jātwei, stā ilgaisjai aūglai lināi.

Tēt dīgi prawerru paminītun sēisnan leīt. sviestas “anktan”-sviesti “mestun, dēlbtun”, beggi leīt. ānktan “sviestas” ast “stan, ka dēlbtan, mestan”. Be slāwiskan ānktan ast slāwiskas Mettelas emnes maslenica simbōlan.

Kittan Mettelas simbōlan be kōds ast: suppinis (leīt. šupinys) kāigi metteliska galwas ēda.  Prasta eīskinsna, kāi stwi ljūdini suppja tūlan ka pa biskin (kekkerans, babbans, bulwins, zirnins be ka nika instrawan – deznimai, swinjāinan ).

Stwi en suppinjas simbōlismu kleppa si wisāi *sup- aspektai: suptun, suptwei, suppintun. Šī ēda turri turītun Mettelas astin. Ik suptun ast sūit palīgu mestun-dēlbtun, sta suppinis tūls ast stas “kan suppina, pawartinna, ebwartinna”. Sta mazzi etbilītwei Mettelas galwas erōjas transformācijai: Gabbija → Gabīns (Gabennis). En Mettelan Gabīns pastānja wezts pa kāiman be ebwartīnts pra galwan, s.a. tāns wella si en winnu, etteikāi welsnan, be praēit iz chtōniskan plattibin en winnas plattibin. Tēt dīgi mazīngi preimīntun, kai waīdils metta kēlkan pra galwan – welāntjai, ebwartīntjai din. Anga Māra na skrittan (na abazzas kellan) pastānja degintā be panzdau kellan pastānja perpēstan en gārban.

Tēt dīgi, mērintjai en galwai suppis, suptun, ēda suppinis mazīlai būtwei kāigi “suppis, gārbs” – swētas gārbs, kawīds wīrst stalīwuns ērgi Krēsan. *Sup- kāigi suptun gārban ast tikīntun skrittan – seimī sīnda zūrgi suppinjas kattilan be ēst din ēmperi. Be simbōliskai mes suppjamai gārban be ēimai en stan gārban perpēstun en wirselljan stan simbōliskan skrittan – Saūlis skrittan/Mettas skrittan, kawīdan mes palaīdimai stwen na gārban (be stalīntjai na kallan, sta ast saūlis zēgeris dirītun kērdan iz tenesse tīmenin) ērgi Krēsas swentikans, kaddan stan skrittan mes wīrstmai wērpusis zemmai ezze gārbu. S.a. suppinis, swētas gārbs sen saūlis skrittan (/mettas skrittan) ast Wirsnā, arāiks, arāikas stabs sirzdau zēiman be daggan.

Pa Kalēndans kerdā be mettas skrittas welsnā/pawartīnsna stānja, be mazīngi gērdautun mes buwinnimai en plattibei kwei ēst ni wella si kerdā (anga kerdā ast spārts minimāla). Tēt sen ainuntkawīdans kliptinans kōdans welsnā/pawartīnsna (be zentli kerdā) turīlai būtwei etteikatā. Pra Kalēndans aktīws kōds ast *kal-, kaltun, kalla – Kaūkars-Kaūks sen kūjan kalla be palaīdja Saūlin iz Māras kalūzan. Panzdau tikka *met-, metta sen kawīdan ebzentlina mettas araīkan, be panzdau *sup-, suppja/suppina sen kawīdan etteikāi skrittan, mettas welsnan be kērdan.